30 Ağustos Zafer Bayramı
Her yıl 30 Ağustos günü kutlanan Zafer Bayramı, Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) en önemli ulusal bayramlarından biridir. 30 Ağustos Zafer Bayramı, 26 Ağustos 1922 yılında başlayıp, 30 Ağustos’ta Mustafa Kemal’in Başkumandanlığında zaferle sonuçlanan Başkomutanlık Meydan Muharebesi’ni (Büyük Taarruz) anmak için kutlanan bayramdır. İlk defa 30 Ağustos 1923 günü Afyonkarahisar, Denizli, Kahramanmaraş, Ankara ve İzmir’de kutlanmıştır. Resmî olarak Zafer Bayramı ilân edilmesi 1935 yılının Mayıs ayında olmuştur.
Zafer Bayramı, tüm yurtta, KKTC’de ve Türkiye’nin dış temsilciliklerinde törenlerle kutlanır. Devlet erkânı ve yurttaşlar, Ankara’da Anıtkabir’i, diğer illerde de anıt ve şehitlikleri ziyaret edip, Mustafa Kemal Atatürk’e, silah arkadaşlarına ve komutasında savaşmış askerlere şükranlarını sunar. Her yerleşim yerinde, askerî birlikler geçit törenlerine katılır. Ayrıca dış temsilciliklerde de çeşitli kutlamalar yapılır. 30 Ağustos günü, Türkiye’de resmî tatildir. 30 Ağustos Zafer Bayramları’nda Harp Okulları ve Astsubay Meslek Yüksekokulları mezun verir, görkemli mezuniyet törenleri düzenlenir. Tüm subay ve astsubay rütbe değişiklikleri bu tarihte geçerli olur.
Başkomutanlık Meydan Muharebesi (Büyük Taarruz) Nasıl Gerçekleşti?
Sakarya Meydan Muharebesi’nin ardından yaşanan diplomatik ve askeri gelişmelerin özet basamakları şu şekildedir:
Diplomatik Gelişmeler: Sakarya’da kazanılan zaferin en önemli sonucu, 20 Ekim 1921’de Ankara Hükümeti ile Fransa arasında imzalanan anlaşma oldu. İtalyanların da Temmuz 1921’de Antalya bölgesinden çekilerek Türk tarafını destekleyen bir tavır almasıyla müttefikler arasındaki anlaşmazlıklar su yüzüne çıktı. Ancak Mart 1922’de Paris’te toplanan müttefiklerin önerileri, TBMM Hükümeti’nin Yunan ordusunun Anadolu’yu tahliye etmesinde ısrar etmesi nedeniyle kabul görmedi. Temmuz ayında Fethi Bey’in Londra ve Paris ziyaretlerinden de sonuç alınamayınca Türk hükümeti barış yolunun kapalı olduğuna hükmederek taarruz kararı aldı.
Taarruzun Başlangıcı (26 Ağustos): 26 Ağustos gecesi 5. Süvari Kolordusu, Ahır Dağları üzerindeki Yunanlıların gece savunmadığı Ballıkaya mevkiinden sızarak Yunan hatlarının gerisine intikale başladı. 26 Ağustos sabaha karşı saat 05:30’da sisin dağılmasıyla başlayan yoğun bombardıman ve ardından saat 06:00’daki piyade taarruzu ile Yunan ön hat mevzileri büyük yıkıma uğratıldı. Tınaztepe, Belentepe ve Kalecik sivrisinin geri alınmasıyla birlikte cephe tamamen yarıldı.
Kuşatma ve İmha: 5. Türk Süvari Kolordusu’nun cephe gerisine sızarak İzmir-Afyon iletişim bağlantısını kesmesi, Yunan karargâhının haberleşmesini ortadan kaldırdı. 28-30 Ağustos tarihleri arasındaki şiddetli çatışmalar sonucunda, 2. Türk Ordusu’nun kuzeyden yaptığı çevirmeyle Yunan ordusunun ana parçası Murat Dağı eteklerinde bir torbaya girdi. 30 Ağustos akşamı saat 19:30’a kadar süren Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile Yunan birlikleri imha edildi ve dağıtıldı. General Trikupis 2 Eylül’de Uşak’ta Türk kuvvetlerine teslim oldu. Savaş, 9 Eylül’de İzmir’in, 17 Eylül’de Bandırma’nın kurtarılmasıyla son buldu.
Büyük Taarruz’un Önemi
Askeri Başarı: Yaklaşık 200 yıldan beri Türk ordusunun zaferiyle sonuçlanan ilk taarruz savaşıdır. Düşman ordusu topyekûn yok edilmiş, yaklaşık 150.000 kilometrekarelik alan 14 gibi kısa bir sürede ele geçirilmiştir.
Diplomatik Avantaj: Bu zafer, Türk tarafının Lozan Barış Konferansı’na önemli bir diplomatik avantajla katılmasına olanak sağlamış, askeri durumun barış görüşmelerinde aleyhte bir pazarlık kozu olarak kullanılmasını önlemiştir.
Siyasi Temeller: Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu hareketi üzerindeki önderliği bu zaferle pekişmiş, zaferden sonra kurulacak olan siyasi düzenin temelleri atılmıştır.