46 YILLIK ÖZLEM SONA ERDİ
- Aralık 4, 2020
- 0
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) sınırları içerisinde bulunan ve Kıbrıs Türk Barış Harekatı’ndan beri 46 yıldır kapalı olan Maraş’ın sahil kısmı halkın kullanımına açıldı. KKTC hükümeti, geçen yıl
Konur Sokak No: 71/3
Bakanlıklar/Ankara

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) sınırları içerisinde bulunan ve Kıbrıs Türk Barış Harekatı’ndan beri 46 yıldır kapalı olan Maraş’ın sahil kısmı halkın kullanımına açıldı. KKTC hükümeti, geçen yıl
KKTC hükümeti, geçen yıl alınan kararla 20 Temmuz 1974 Türk Barış Harekatı’ndan bu yana kapalı olan Maraş’ın açılması konusunda adım atarak uzman ekiple bilimsel envanter çalışmasını başlattı. 1974’teki Kıbrıs Barış Harekâtı sırasında Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından ele geçirilen ve yerleşime kapalı tutulan Maraş’ın kademeli olarak açılım süreci başlatıldı.
Bölgeye girişlerde kimlikler güvenlik görevlilerine teslim ediliyor ve numeratör eşliğinde geçiş sağlanıyor. İnsansız hava aracı kullanımı yasak olmakla birlikte bölgede fotoğraf çekmek serbest.
İlk aşamada halkın ve basın mensuplarının asker ve polis eşliğinde girişine izin verilen bölgede broşür dağıtılarak kurallara dikkat edilmesi uyarısı yapılıyor. Girişin yasak olduğu bölgelerde polis bekliyor. Dikenli tellerin kaldırıldığı sahilde, bugüne kadar yasağın başladığı bölgeden yaklaşık 2,5 kilometre ilerideki Golden Sands otele kadar olan bölge açıldı. Denize girmek için ise bu alanın ortasındaki, Türk ordusunun kullandığı Orduevi ile Golden Sands Otel arasındaki yaklaşık 1,5 kilometrelik sahil şeridi halka açıldı.
KKTC Cumhurbaşkanı Ersin Tatar, Ankara ziyareti sırasında Maraş’ın açılmasıyla ilgili kararı duyururken Maraş’ın açılmasına dair hazırladıkları yol haritası doğrultusunda çalışmaları bir aşamaya getirdiklerini ve ilk somut adımı attıklarını kaydetti.
Dubai’den Geldiler
Yerleşim ve iskâna 46 yıldır kapalı tutulan Maraş’ın bu bölgesinde kamuya ait olan sahil bölümünün bir kısmı ve Demokrasi Caddesi halkın kullanımına açıldı. Söz konusu bölgenin açılmasıyla büyük bir yoğunluk yaşandı. Vatandaşlar, tarihi binalar arasında kumsala yürüdü.
Dubai’den Kapalı Maraş’ın açılması için KKTC’ye gelen Kıbrıs Türkü Gülnaz Necmi, “İnanılmaz duygular içerisindeyim. Ailemin küçüklüğü bu bölgede geçti, şu anda o tarihi sokaklarda yürüyorum. Yaşasın Türkiye” dedi. Nilüfer Necmi de “Tarihi yapılar arasında dolaşmanın farklı duyguları barındırdığını” söyledi. Necmi, “Bölgenin bir an önce tamamen ‘hayalet şehir’ özelliğinden kurtulmasını” istedi.
‘Teşekkürler Türkiye’
18 yaşına kadar Kapalı Maraş’ta yaşayan gözyaşlarını tutamayan 64 yaşındaki Sonay Akyay duygularını, “Ne anlatabilirim ki, ağlamak istiyorum. Bu tarihi ana tanıklık ettiğim için şükürler olsun. Eski anılarım canlandı bu caddelerde. Demokrasi Caddesi’nde çok anılarımız oldu, ailemizle buralarda çok gezdik” diye anlattı.
Hakan Aslan adlı vatandaş da alınan kararı selamladığını ifade etti. Aslan, alt yapının ve çevrenin düzenlendiği belirterek, “Yıkık, dökük binalar zamanla onarılacak ve burada bir hayat başlayacak” dedi.
1974’ten sonra ilk kez Kapalı Maraş’ın sahiline inen Işın Kocatepe de, “Duygularımı nasıl anlatabilirim ki, teşekkürler Türkiye’miz. İyi ki buranın açılması kararına destek verildi. Burada anılarımız, yaşadıklarımız var” dedi.
Türkiye’den “Üst Düzey” Destek
KKTC’de Maraş’ın yeniden yerleşime açılmasıyla ilgili çalışmalar Türkiye tarafından da büyük destek gördü.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Başbakanlık döneminde Tatar’ın Ankara ziyareti sırasında yaptığı konuşmada, Maraş’ın yeniden kullanıma açılmasının KKTC vatandaşları açısından önemini çok iyi bildiğini vurgulamıştı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, ilk adım olarak Kıbrıs Türk halkının Maraş’ın sahil şeridinden faydalanmak üzere kapalı bölgeye girebilecek olmasından memnuniyet duyduklarını belirterek, “Kullanıma açılan bölgede hiçbir özel mülk bulunmaması sebebiyle herhangi bir mağduriyete yol açılmayacağı için karşı tarafın itirazları şimdiden boşa çıkmıştır. Mülkiyet haklarına saygı gösterilerek yürütülen çalışmaların bir an önce sonuçlandırılarak Maraş’ın bütünüyle kullanıma açılmasını temenni ediyoruz. Bu konuda KKTC makamlarına her türlü desteği vermeye hazırız” demişti.
“Maraş’ın KKTC Toprağı Olduğu Bir Gerçektir”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Maraş’ın bütünüyle kullanıma açılmasını temenni ediyoruz. Bu konuda KKTC makamlarına her türlü desteği vermeye hazırız. Maraş’ın KKTC toprağı olduğu bir gerçektir. Maraş’ın sahil şeridini halkın istifadesine sunma kararını sonuna kadar destekliyoruz. Hiçbir özel mülk bulunmaması sebebiyle bir mağduriyete yol açılmayacağı için karşı tarafın itirazları şimdiden boşa çıkmıştır. KKTC büyüdükçe, zenginleştikçe, güçlendikçe o zincirleri de birer birer kırılmaya başlayacaktır” ifadelerini kullandı.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay ise Maraş ile ilgili alınan kararın ardından sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Uzun zamandır atıl kalarak içimizi sızlatan güzel Maraş’ı, hakkaniyete ve hukuka uygun bir şekilde açıyoruz” ifadesini kullanmıştı.
Milli Savunma Bakanlığı (MSB), Kapalı Maraş’ın açılmasıyla ilgili Twitter hesabından bir paylaşım yaptı. MSB’nin paylaşımında, “Sembolik anlamı büyük olan ve 46 yıllık hasreti bitiren bu adım, KKTC’ye ve orada yaşayan kardeşlerimize hayırlı olsun” sözlerine yer verildi.
Maraş Neden Kapalı ve Neden Önemli?
Maraş veya Varoşa, Gazimağusa şehrinde bulunan mahalle, Kıbrıs’ın en ünlü bölgesiydi. Yapılan anlaşmalar sonrası büyük bir kısmı yerleşim ve iskâna kapatıldı. Bir dönemin en gözde tatil yöresi ve Hollywood yıldızlarının uğrak yeri olan kapalı Maraş, 20 Temmuz Barış Harekâtı ile coğrafi sınırları belirlenen KKTC’nin egemenliğinde bulunan ancak birkaç istisna dışında yerleşime açılmayan kapalı bir bölge konumunda.
Yerleşime kapalı tutulması, ekonomik, sosyal ve kültürel faaliyetlerin bulunmaması dolayısıyla “Hayalet Şehir” olarak da anılan Maraş, yıllardır devam eden Kıbrıs müzakerelerinde Rum tarafının uzlaşmaz tutumu nedeniyle bütünlüklü bir anlaşma sağlanmadığı için yerleşime açılmamış ve günümüze kadar kapalı kalmıştır. Türk tarafının iyi niyetli adımları sonucu Maraş’ın defalarca yeniden yerleşime açılma girişimi oldu ancak her seferinde sonuçsuz kaldı.
1974 öncesi Akdeniz’in en ünlü tatil merkezlerinden biri olan Maraş, 16 Ağustos 1974’te BM Güvenlik Konseyi Kararı ile ikinci kez ateşkes sağlanan Kıbrıs Harekâtı sırasında Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından ele geçirilmiştir. Türk uçaklarının şehri bombalamasının ardından bölgenin tamamen Kıbrıslı Rumlardan oluşan nüfusu Güney Kıbrıs’a kaçtı. Türk ordusunun eline geçmesinin ardından Maraş askerî yasak bölge ilan edildi. 1976-77 yıllarında Maraş bölgesinin kuzeyinde kalan bazı sınırlı bölgeler iskâna açılarak önce güneyden göçmen olan Kıbrıslı Türkler, sonrasında da Türkiye’den gelen Türk göçmenler yerleştirildi.
Kapalı Maraş bölgesi, 1974-1990 yılları arasında doğrudan Türk Silahlı Kuvvetleri’nin parçası olan Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığı tarafından kontrol edildi ve 1981’de resmen birinci derece askerî yasak bölge ilan edildi. 29 Temmuz 1990’da bölgenin kontrolü KKTC Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığına devredildi.
BM Genel Sekreteri Butros Gali’nin 1993 Maraş Girişimi
Dönemin BM Genel Sekreteri Butros Gali’nin 1993’te önerdiği “Güven Artırıcı Önlemler Paketi” çerçevesinde, Türk tarafı, Lefkoşa Uluslararası Havaalanı’nın açılması karşılığında, Maraş’ın BM idaresinde iki tarafın ortak kullanımına açılmasını kabul etti ancak bu plan Rumlar tarafından kabul görmedi.
2004’te yapılan Annan Planı referandumunun Rum tarafı “Hayır” demeyip kabul etmiş olsaydı Maraş, Rum tarafının denetimine bırakılacaktı. Kıbrıs Türklerinin Annan Planı’na yüzde 64,91 oranıyla “evet” demesine karşılık Rumların yüzde 75,83 oranıyla “hayır” demesi, bu “çözüm” fırsatını da ortadan kaldırdı. En son 2017’de Crans Montana’da yapılan Kıbrıs Konferansı, yine Rum tarafının uzlaşmaz yaklaşımı nedeniyle sonuçsuz kaldı.
Rum Yunan tarafının Türk halkı ile hiçbir şeyi paylaşmak istememesi ve “sıfır asker sıfır garanti” yani Türk halkını azınlık statüsüne düşürecek, Türk askerinin Kıbrıs’tan tamamen çekilmesini ve Türkiye’nin uluslararası Kıbrıs Antlaşmaları ile elde ettiği etkin ve fiili garantörlük hakkının kaldırılmasını talep eden aşırı ve değişmeyen katı tutumu nedeniyle BM parametreleri çerçevesinde “iki toplumlu iki bölgeli federasyon” modeline dayalı bir anlaşmanın imkânsız olduğu bir kez daha görülmüştür.
SÜREÇ 2019’DA BAŞLADI
KKTC’de 22 Mayıs 2019 tarihinde kurulan Ulusal Birlik Partisi (UBP) – Halkın Partisi (HP) koalisyon hükümeti, Maraş’ın KKTC yönetiminde yeniden yerleşime açılmasıyla ilgili çalışmalar başlattı. KKTC’de geçen yıl 18 Haziran’daki Bakanlar Kurulu toplantısında Maraş’ın açılması konusunda adım atılarak uzman ekiple bilimsel envanter çalışması yapılması yönünde karar alındı.
Temmuz 2019’da bölgede yapılan ilk envanter çalışmasına Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Kudret Özersay da katıldı.
Maraş’ın Açılması Tarihi ve Stratejik Bir Karar
Kapalı Maraş’ın yeniden açılması siyasi ve ekonomik açılardan özel önem arz ediyor. Buna göre, öncelikle 2004 yılında kapalı Maraş’ın kendilerine bırakılmasını öngören Annan Planı’nı dahi reddettikten hemen sonra, Rumların tüm adayı temsilen AB’ye üye yapılmış olduğunu ve akabinde adadaki iki ayrı devletin de facto varlığına rağmen Yunan ve Rum lobilerinin etkisiyle KKTC’ye uluslararası toplum nezdinde siyasi ve ekonomik ambargoların uygulandığını ve Kıbrıs Türklerini uluslararası alanda tecrit etme girişimlerinin sürdürüldüğünü dikkate almak gerekir.
Zira bu durum zaman içinde Rum tarafına içi boş bir özgüven yüklediği gibi, daha sonra taraflar arasında devam eden müzakere süreçlerinde haksız şekilde Rum tarafının elini güçlendirmiştir. Nitekim bu gerçeklerden ötürü, Rum tarafı 1968 yılında başlayan tüm müzakere süreçlerinde, Yunanistan’ın da desteğiyle, maksimalist taleplerinde ısrarcı olmuş ve Türk tarafına antlaşmalarla kazandığı haklarını tanımaya ve paylaşmaya yanaşmamıştır.
Yakın tarihe gelindiğinde, GKRY-Yunanistan ikilisi, Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin ve KKTC’nin haklarını yok saymaya çalışarak bölgedeki doğal kaynaklardan tek başlarına yararlanmaya teşebbüs etmişse de, Türkiye’nin masadaki ve sahadaki kararlı duruşuyla bu teşebbüslerinde başarısız olmuşlardır. Bu minvalde, bölgede jeopolitik dengelerin değiştirilmeye çalışıldığı böylesi bir atmosferde, kapalı Maraş’ın yeniden açılması evvela adadaki çözümsüzlüğe ve Rum-Yunan tarafının Doğu Akdeniz’deki tek taraflı kazanç sağlamaya, oldubittiler yaratmaya yönelik girişimlerine somut bir tepki olarak değerlendirilmelidir.
Yine bu minvalde, bundan sonraki süreçte, Rum tarafıyla başlayacak olası müzakerelerde, KKTC’nin masaya siyasi ve ekonomik açıdan daha güçlü şekilde oturacağı da söylenebilir.
Öte yandan Maraş’ın yeniden açılması KKTC ekonomisi için de büyük bir öneme sahiptir. Zira 45 yıl öncesine kadar “Akdeniz’in Las Vegas’ı” şeklinde de atıfların yapıldığı bölge, yerleşime kapatılmadan önce bir kısmına yabancı yatırımcıların da ortak olduğu çeşitli özelliklerde yaklaşık 100 otele, 3 bin küçük ve büyük ölçekli işyerine, 150 eğlence, sanat ve spor merkezine ev sahipliği yapmaktaydı.
Fakat geçen sürede sadece bu gayrimenkullerin atıl kalması bile hem KKTC hem de bölge ekonomisi üzerinde ciddi manada olumsuz etki meydana getirmiştir. Haliyle Maraş’ın yeniden açılarak sadece bölgedeki atıl gayrimenkullerin işlevsel hale getirilmesi durumunda bile ülke turizmi hareketlenecek ve bu da doğal olarak KKTC ekonomisine gözle görülür katkı sağlayacaktır.
Bunun yanı sıra, Maraş’ın Gazimağusa limanına yakın bir konumda olması da dikkate alınırsa, yaklaşık 10 milyar dolarlık gerekli yatırımlar yapıldıktan sonra, bölge turizm dışı sektörlere de katkı sunabilecek potansiyele sahiptir. Aynı şekilde Maraş’ın yeniden açılması KKTC’ye gelen turist sayısını arttıracağı için, hükümetin bu kritik hamlesi, ülke ekonomisini uzun vadede kalkındırarak KKTC’nin daha güçlü bir şekilde kendi ayakları üzerinde durmasına ve kendi kendine yetebilen bir aşamaya geçmesine de imkân sağlayacaktır.
Ezcümle, tüm bu faktörler birlikte değerlendirildiğinde, Maraş’ın yeniden açılması bölgeyi “hayalet şehir” olmaktan çıkarıp “hayal şehre” dönüştürebilecek stratejik bir gelişmedir.
AB ve BM Endişeli
Avrupa Birliği (AB) ve Birleşmiş Milletler, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kapalı Maraş’ın sahil şeridini halka açma kararını endişeyle karşıladıklarını açıkladı.
AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell yaptığı yazılı açıklamada Maraş’ın açılma adımının gerilimi artıracağını ve Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik müzakerelerin başlaması çabalarını daha da karmaşık hale getirebileceğini söyledi. Borrell, “Şu anda acil olan daha büyük bölünmüşlükler yaratmak değil güvenin yeniden tesis edilmesidir. AB, bu yöndeki çabaları desteklemeye devam edecektir” dedi. Borrell, AB’nin Birleşmiş Milletler ile yakın temas halinde olduğunu ve sahadaki durumu yakından takip ettiğini vurgulayarak, BM Güvenlik Konseyi kararlarına saygı duyulmasının esas olduğunu ifade etti.
BM Genel Sekreter Sözcüsü Stephane Dujarric de yaptığı yazılı açıklamada, BM’nin ilgili Güvenlik Konseyi kararları doğrultusunda kapalı Maraş konusundaki pozisyonunun değişmediğini söyledi.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in söz konusu karardan endişe duyduğunu belirten Dujarric, “Ada’da gerginliği artıracak, diyalog ve müzakerelerin başarılı olmasına gölge düşürecek tek taraflı eylemlerden kaçınılması” çağrısında bulundu.
Yunanistan’dan yapılan açıklamalarda da Maraş’ın açılmasının Ada’da diplomatik çözümü tehlikeye attığı vurgulandı.
Maraş’ın halka açılmasına tepki gösterenler arasında Rusya da yer aldı. Rusya Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, Kuzey Kıbrıs’ın bu kararının “kabul edilemez” olduğu ifade edildi ve Kremlin’in gelişmelerden ciddi endişe duyduğu belirtildi.
KKTC’den BM’nin Taraflı Açıklamasına Tepki
Birleşmiş Milletler’in (BM) Maraş’ın açılmasına ilişkin açıklamasına Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Başbakanı olduğu günlerde Ersin Tatar tepki göstererek, “Birleşmiş Milletler’den beklenen, adadaki gelişmeleri mevcut gerçekler temelinde, tarafsız ve hakkaniyetli şekilde ele alması ve böylelikle Kıbrıs meselesinin çözümüne katkı sağlamasıdır” dedi.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Başbakanı olarak yaptığı açıklamada Ersin Tatar, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Başkanlığı’nın Maraş’ın açılması ile ilgili açıklamasına tepki göstererek “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin bir parçası olan Kapalı Maraş bölgesinde hükümetimizin aldığı son karar Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 9 Ekim 2020 tarihli oturumunda ele alınmış ve bu çerçevede Konsey tarafından bir başkanlık açıklaması yayınlanmıştır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Başbakanı olarak, Konsey kararı olmayan ancak konsey başkanının bu açıklamasını, Doğu Akdeniz’deki yeni konjonktür ve adadaki gerçekleri dikkate almadan, Kıbrıs Rum tarafının etkisi altında alınmış bir açıklama olarak nitelendiriyorum. Her şeyden önce bu açılımın, siyasi ve ekonomik boyutu yanında, insani boyutunun en öncelikli konu olduğunu belirtmek isterim” ifadelerini kullandı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Kapalı Maraş’a Tarihi Ziyaret
Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Kapalı Maraş’a tarihi bir ziyaret yaptı. Cumhurbaşkanı Erdoğan ve beraberindeki heyet, 46 yıl sonra açılan Kapalı Maraş bölgesini ziyaret etti. Erdoğan burada yaptığı açıklamada, “Buranın gerçek sahipleri bellidir. Gerçek sahiplerine kavuşacağı günü beklemektedir” dedi.
KKTC Cumhurbaşkanı Ersin Tatar’a bu konudaki gayreti ve cesareti sebebiyle teşekkür eden Erdoğan, “Kendisini bu vesileyle tebrik ediyorum ve atılacak adımlarda da her zaman yanında olduğumuzu, Türkiye olarak, Anavatan olarak onlarla beraber hareket edeceğimizi de söylemek istiyorum” diye konuştu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’a Maraş bölgesini ziyaretinde, eşi Emine Erdoğan, KKTC Cumhurbaşkanı Ersin Tatar ve eşi Sibel Tatar, Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar, Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Adil Karaismailoğlu, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, TBMM Başkanvekili Celal Adan, Cumhurbaşkanlığı Yüksek İstişare Kurulu üyeleri İsmail Kahraman, Mehmet Ali Şahin, Bülent Arınç, Köksal Toptan, Cemil Çiçek, AK Parti İzmir Milletvekili Binali Yıldırım ve Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Ali Erbaş, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun ve Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın da eşlik etti.
Erdoğan ve beraberindekilere, Maraş’ta sahil kısmında hazırlanan alanda ikramda bulunuldu.
Kapalı Maraş’ın girişinde toplanan KKTC vatandaşları, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a sevgi gösterisinde bulundu. Erdoğan, vatandaşları selamlayarak Maraş’a girdi. Bölgede bulunan binalara KKTC ve Türk bayrakları asıldı.

