Ortadoğu’yu Anlamak…
İsrail’in Lübnan’da Hizbullah üyelerinin kullandığı çağrı cihazlarını bomba haline getirerek yaptığı saldırı şok etkisi yarattı.
Ortadoğu, Doğu ile Batıyı, Akdeniz ile Hint Okyanusu’nu, Rusya ile sıcak denizleri birbirine bağlayan, aynı zamanda Doğu ile Batı arasındaki bütün ticarî ve kültürel bağlantıların yapıldığı bir bölgedir. Yeryüzünün en önemli kara ve suyollarını kumanda etmesinin kendisine kazandırdığı eşiz jeopolitik değer, Ortadoğu’yu tarihin ilk dönemlerinden bu yana dünya egemenliği peşinde koşan güçlerin birincil hedefi haline getirmiştir. “Kara Altın” olarak tanımlanan petrolün 20. yüzyılın ilk yarısından itibaren değer kazanmasıyla Ortadoğu’nun, dolayısıyla buradan geçen kara ve deniz yollarının stratejik önemi dünyanın hiçbir yeriyle kıyaslanamayacak derecede artmıştır.
Ekonomik ve jeopolitik özellikleri ve öneminin yanında Ortadoğu; dinî bakımdan da aynı öneme sahiptir. Zira bölge, Musevilik, Hıristiyanlık ve Müslümanlığın doğuş yeridir. Din açısından yaşanan bu zenginlik mezhepsel anlamda da Ortadoğu’da hissedilmektedir. İslam dini, Sünni ve Şii temelinde ayrılmakla kalmamış örneğin Şii’lik, İsmaliye, Nusayri vb. olarak çeşitlilik göstermiştir. Hıristiyanlık ve Musevilikte de durum pek farklı değildir
Din konusuna değinirken şunu da belirtmek gerekir ki Ortadoğu, sayıca Müslümanların fazla olmasından dolayı “Müslüman Ortadoğu’su” olarak da anılmıştır. Dinî zenginliğin yanı sıra Ortadoğu, etnik anlamda da çoklu bir kimlik sergilemiştir. Farslar, Araplar, Kürtler ve Türkler bu anlamda baskın olan halklardır.
Türkiye’nin ekonomik ihtiyaçlarının, siyasal tercihinin, tarihi mirasının ve etnik bağlarının ülkenin Orta Doğu’ya yönelik genel dış politikasındaki ağırlıklı rolleri, Türkiye’nin bölgesel dış politikasının ve dolayısıyla güvenlik politikasının belirlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır.
Son birkaç yıldır Türkiye, biraz tercihleri biraz da olayların sürüklemesiyle Ortadoğu politikasında daha görünür, hatta göze batan bir ülke haline geldi. Ortadoğu’da yaşanan her olayda, her gelişmede, her krizde bir biçimde Türkiye’yi açık bir taraf olarak görmek mümkün. Türkiye her olayın içinde yer almak için özel çaba harcıyor, adeta çırpınıyor. Suriye, Mısır, Lübnan, Filistin, Irak, İran, İsrail ve hatta Yemen ekseninde yaşanan her olayda, her gelişmede, her krizde, her sorunda Türkiye hep en önde, hep en çok konuşan ülke. Osmanlı mirasını devralan bir ülke olarak Türkiye Ortadoğu’yu egemenliğinin tam olduğu bir iç politika alanı gibi görüyor olması anlaşılsa bile, adeta iç politika refleksleriyle dış politika yapıyor olmamız birçok ülke tarafından suiistimal edilmektedir.
Oysa Ortadoğu’nun bizim her zaman varlığımıza ve dostluğumuza gerçekten ihtiyaç duymakta olduğunu aklımızdan çıkarmamakla birlikte, her zaman olduğu gibi kendi bölgemizde güvenilir, saygılı ve yardımsever bir ülke olma durumumuzu korumalıyız.
Önce Suriye’deki iç çatışmalarla başlayan mülteci akını ile IŞID terörü nedeniyle ülkelerini terk edenlerin sığınabildiği tek güvenli ülke hiç kuşkusuz Türkiye olmuştur.
Tarihinden aldığı kültürel mirasla Türkiye, Ortadoğu’daki tüm akraba ve kardeşlerine sahip çıkmak zorundadır. Ancak Ortadoğu’daki sorunların hatta çatışmaların tek müsebbibi olan Batı dünyası yaşananlar karşısında ülkemizi yalnız bırakmaktadır. Bu yalnızlık hem siyasi olarak hem de ekonomik olarak bizlere bedel ödetmektedir.
Kendi iç sorunları olan bir ülke olarak Türkiye, Ortadoğu’daki dış politikasını gerçekçi ve dengeleyici bir konuma getirdiğinde bu süreçten en az zararla çıkacaktır. Bugün Ortadoğu’da yaşanan çatışmaların tümünden hem sosyo-ekonomik hem de siyasi olarak nerdeyse en fazla etkilenen tek ülkeyiz. Türkiye, AK Parti iktidarında, içerde ve dışarda çok büyük projelere ve reformlara imza atmıştır. Bu sürecin aklıselim ve sağlıklı bir biçimde devam edebilmesinin yegâne yolu; barış eksenli, vicdan eksenli, çıkardan ziyade samimiyet ve kardeşlik temeli dengeleyici bir dış politikamızın olmasından geçer.
Büyük bir medeniyetin mirasçısı olmamızın dışında ve Avrupalı, Ortadoğulu ve Asyalı kimlikleri taşıma çoğulculuğunun farkında olmalıyız. Bugünden itibaren yeni bir diplomatik tarz ve ilkesel olarak hiçbir vatandaşımıza ters gelmeyen bir dış politikayı izlemek zorundayız.
Saygılarımla
G. Gül KILIÇASLAN