Diğer hastalıklardan farklı olarak zaman zaman ortaya çıkar. Sıklıkla ayak başparmağındaki iltihapla kendini gösterir. Müzmin bir hastalık olan gutun, kesin tedavisi yoktur.
Erkeklerde kadınlara oranla daha fazla görülür. Yaş ilerledikçe gut görülme riski artar. Gut hastalığı, en çok 40-65 yaş arasında ortaya çıkar. Kadınlarda genelde menopoz döneminden sonra görülür. Gençlerde görülmesi çok düşük bir ihtimaldir.
Nedenleri
Hastalığın nedeni, ürik asit miktarının kanda ve dokularda artmasıdır. Bu ürik asit miktarının artmasında bazı faktörler rol oynamaktadır. Vücutta ürik asit üretimi aşırı derecede artmıştır ya da ürik asidin böbreklerden atılmasında bir bozukluk vardır.
Kronik böbrek iltihabı olanlarda, idrar söktürücü ilaç kullananlarda, kandaki ürik asit miktarı artar. Bazı hastalıklar, gutun ortaya çıkmasına neden olur. Bunlar; şeker hastalığı, yüksek tansiyon, şişmanlık gibi…
Kalıtsal faktörler, (soya çekim) birçok hastalıkta olduğu gibi, gut hastalığında da önemli bir faktördür. Doğuştan gelen bazı hastalıklar gut için bir risk faktörüdür.
Beslenme tarzı daha önceleri önemli bir neden olarak görüldüyse de, günümüzde, bunun hastalığa yakalanma riskinde fazla bir artış gösterdiği saptanamamıştır. Fakat alkol ve sigara kullanımı guta neden olabilir. Şişmanlık gut hastalığı riskini arttırmaktadır.
Belirtileri
Gut hastalığı ataklar halinde gelir. İlk atak şiddetlidir. Eklemlerde ağrı ve şişme olur. Özellikle ayak başparmağında görülür. Parmak, çok hassaslaşır, şişme, kızarıklık ve ağrı hissi uyanır. Gece ya da sabaha karşı, uykudan uyandıracak kadar rahatsız edici bir ağrıdır.
Ataktan sonra, hastalık, herhangi bir belirti vermeden devam eder. Sadece yapılan testlerle, kandaki ürik asit miktarının yüksek olduğu saptanır. Bu durum, başka atak geçirene kadarki, yani iki atak arasındaki, ara dönemdir.
Eklemlerde, tuz kristalleri biriktiğinden, hareket kısıtlanması görülür. Ayrıca şekil bozuklukları, eklemlerin görevini yapamaması gibi durumlar ortaya çıkar. Bu tuz kristalleri, deri altında, avuç içinde, parmak uçlarında da şişliklere neden olur. Bir zararı yoktur. Fakat çok büyük olduğu durumlarda alınması gerekebilir.
Tanısı
Öncelikle uzman bir hekime başvurmalısınız. Sağlık ocakları, bunun için yeterli olmayabilir. Gut hastalığının olduğunu düşündürecek durum, kanda ürik asit miktarının yüksek olmasıdır. Yapılan testlerde bu durum saptanır fakat ürik asit miktarının yüksek olması, gut hastalığının olduğu anlamına gelmez. Bunun dışında gut tanısı koyduracak özel bir kan testi yoktur.
Film çekimi de şişliklerin görülmesini sağlar. Fakat kesin tanısının konması için, eklemlerden alınan sıvıda, ürik asit kristallerinin varlığını tespit etmek gerekir. Bu eklem sıvısı, şişmiş ve ağrılı olan eklemden alınır.
Tedavi Nasıl Yapılır?
Tedavi esas olarak ilaç tedavisi ve diyet alışkanlığındaki değişiklikler olarak sınıflandırılabilir. Hedef ağrının azaltılması, akut atakta iltihap süresinin kısaltılması, tekrarlayan ataklardan korunma ve eklem hasarından korunma olarak söylenebilir.
İlaç Tedavisi
Gutta kullanılan ilaç tedavisi, bireye göre ve aynı bireyde hastalığın seyrine göre ayarlanmaktadır. Gut hastalığı olmayan sadece kan ürik asit düzeyi yüksek (hiperürisemi) hastalarda ek başka bir problem bulunmadığı takdirde ilaç tedavisine gerek yoktur.
İlaç tedavisi şu durumlarda kullanılır:
- Akut ataklardaki ağrı ve şişmeden korunmak için ağrı kesici iltihap giderici ilaçlar, kortizon veya kolşisin kullanılır.
- Tekrarlayan ataklardan korunmak için Türkiye’de bulunan tek ilaç olan ürikoliz (allopurinol) kullanılır.
- Tofüs tedavisi veya tofüsten korunmak için ürikoliz (allopurinol) kullanılır.
- Böbreklerde ürik asit taşı (ürat taşı) oluşumunu engellemek için ürikoliz (allopurinol)
Bu ilaçların tümü güçlü ilaçlar olup, bu ilaçları niçin aldığınızı, yan etkilerini ve bir problemle karşılaştığınızda ne yapacağınızı bilmeniz gerekir.
Bu ilaçların kullanımında diğer öneriler ise şunlardır:
- Tedavi esnasında doktorunuzun önerilerine uyunuz.
- İlaçları çift dozlarda kullanmayınız.
- Siz sadece tek bir ilaca bağımlı olabilirken bazı hastalar için birden fazla ilacın birlikte kullanılması gerekebilir.
Diyet
Diyet ve gut hakkında şunlar bilinmelidir:
- Obezite yani aşırı şişmanlık kan ürik asit düzeyini yükseltir. Eğer yüksek kilolu iseniz doktorunuzla kilo vermek için görüşünüz.
- Beslenmenizde sınırlı olunuz. Aşırı miktarda proteinden zengin beslenme kan ürik asit düzeyini artıracaktır. Ürik asit miktarını yükseltecek besinler için doktorunuzla görüşünüz.
- Kırmızı etin aşırı tüketimi azaltılmalıdır.
- Çay ve kahve kullanabilirsiniz. Alkol kullanmayınız. Fazla miktarda alkol alımı kan ürik asit düzeyini ve gut atakları sıklığını artıracaktır.
- Bol sıvı alınız. Az sıvı alımı böbreklerinizde ürik asit kristallerinizin birikimine neden olacaktır.
Şu Besinler Ürik Asit Düzeyini Artırabilir
Kırmızı et, beyin, böbrek, et suyu, sardalya, hamsi, karaciğer.
Gut hastalığında aşırı kırmızı et tüketilmemesi dışında özel bir diyet yoktur. Kişi her türlü besini aşırıya kaçmadan tüketebilir. Sadece tofüslü gut hastalığında diyetisyenin size verdiği diyeti uygulamalısınız
Gut Hastalığı Riskini Azaltmak için;
Kabuklu deniz ürünleri yenmemeli, Alkol, früktoz alımı sınırlandırılmalıdır.
Cerrahi müdahale, gut tedavisinde nadiren kullanılır. Büyük tofüslerin varlığında özellikle enfeksiyon varsa, eklem içi tofüslerinin varlığında veya tofüslerin vücudun tehlikeli bölgelerinde ortaya çıkması durumlarında cerrahi tedavi uygulanabilir. Tofüsler beyin dışında tüm vücutta ortaya çıkabilmektedir.
Gut erkeklerde ve yaşlı kadınlarda sık görülen bir eklem hastalığıdır. Hastalık ile karşılaşma dünya genelinde artış göstermektedir. Hastalığın nedeni kanda ve vücut sıvılarında ürat iyonlarının aşırı artmasıdır. Yani protein (pürin) metabolizmasının son ürünü olan ürik asit seviyesinin aşırı artmasıyla oluşur. Bundan dolayı zengin hastalığı olarak da bilinmektedir. Normal şartlarda kanda ürik asit miktarının 6.8 mg/dl üzerinde olması aşırı yükseklik olarak kabul edilmektedir.
Gut hastalığı gelişmesi için ürik asit yüksekliği gerekli olmakla birlikte, ürik asit seviyeleri yüksek olanların tamamında gut hastalığı oluşmamaktadır, az bir kısmında oluşmaktadır (%15-%25). Kanda ürik asit seviyesi yükseldikçe gut hastalığı olma ihtimali de yükselmektedir.
Gut hastalığı bacak eklemlerinde ataklarla seyreden bir ya da birkaç eklemi tutan, ilerleyici bir hastalıktır. Yıllar içerisinde kronikleşerek, eklemin fonksiyon kaybına neden olabilir. Ürik asit yumuşak dokuda ve böbreklerde de birikerek, sellülit oluşumuna, böbrek taşı oluşmasına ve böbrek hastalığına neden olmaktadır.
Hastalığın görülme sıklığının artmasında; İnsan ömrünün uzaması, Hipertansiyon, Metabolik sendrom ve obezite, Bazı ilaçlar (düşük doz asetilsalisilik asit ve tiyazid diüretiklerin sık kullanımı), Tatlandırıcı olarak yüksek fruktozlu mısır şurubunun fazla kullanımı, Diyet eğilimi değişiklikleri, Son dönem böbrek yetmezliği hastaları, Organ nakli hastaları etkili nedenler arasında gösterilmektedir.
Erkekler kadınlara göre 3-6 kat daha fazla Gut hastalığına yakalanmaktadır.
Vücutta oluşan ürik asidin üçte ikisi böbreklerden, üçte biri ise barsaklardan atılmaktadır. Gut hastalarında %90 oranında böbreklerden ürik asit atılımı azalmıştır.
Gut hastalarının %10’unun nedeni, fazla ürik asit üretimi ya da hem fazla üretim hem de böbreklerden atılımın azalmasının birlikte olmasıdır.
Böbreklerden atılımda azalmanın nedenleri;
- Genetik faktörler (Primer hiperürisemi),
- Böbrek hastalıkları,
- Endofon organik asit birikimi, Bazı ilaçlar olabilir.
- Bazı ilaçlar ise böbreklerden ürik asit atılımını arttırmaktadır.
- Ürik ait oluşumunun artmasının nedenleri ise;
- Bazı enzim eksikliğiyle oluşan hastalıklar,
- Bazı kan hastalıkları,
- Kan yıkımının artırdığı durumlar,
- Obezite,
- Sedef hastalığı,
- Bazı ilaçlar,
- Alkol,
- Kırmızı et, sakatat, kabuklu deniz hayvanı,
- Fruktoz.
Gut hastalığının seyri 3 aşamalıdır;
Asemptomatik Hiper Ürisemi: Kanda ürik asit yüksek ama hastalığın oluşmadığı dönemdir.
Akut İntermittan Gut: İlk Gut hastalığı atağının oluştuğu, 5-8 günlük atakların tekrarladığı dönem.
Kronik İlerlemiş Gut
Semptomların, hastalığın olmadığı fakat ürik asit yüksekliğinin olduğu birinci dönem sessizce yıllarca sürebilir, her ürik asit seviyesi yüksek olan kişide Gut hastalığı oluşmaz. İlk atak ürik asit yüksekliğinden yıllar sonra erkeklerde 40-50 yaşlarında, kadınlarda ise menopozdan sonra oluşmaktadır.
Klasik Gut hastalığı genellikle bir veya bazen iki eklemde hızla gelişen ısı artışı, şişlik, kızarıklık ve aşırı ağrı ile karakterizedir. En sık tutulan eklem, ayakta 1. parmak eklemidir. (podagra olarak adlandırılır). Bunu ayak bileği ve diz eklemleri izler. Yıllar sonra el bileği, dirsek ve el parmak eklemleri de tutulabilir. Bazen ateş, titreme ve halsizlik eklem bulgularıyla birlikte gözlenebilir.
Bu gut atağını travmalar, cerrahi işlemler, açlık, yüksek proteinli içeceklerin aşırı tüketimi, serum, ürik asit seviyesinin etkileyen ilaçlar tetikleyebilir.
Cilt altında ürik asit birikimiyle oluşan küçük şişliklere tofüs denir. Bunlar Gut hastalığının ilerlediğinin göstergesidir. Tofüsler en çok parmaklarda, el bileklerinde, kulaklarda, dizlerde, kollarda görülür.
Gut hastalığının tedavisinde;
- Diyet ve kilo verilmesi, sıvı alımının arttırılması,
- Yüksek protein (pürin) içeren yiyeceklerden kaçınılması,
- Alkol alımının azaltılması,
- Ürik asit seviyesinin düşürülmesi ve
- İlaçlar önerilmektedir.