Uzun bir geçmişe sahip olan Türkiye-Libya ilişkileri, 27 Kasım 2019’da imzalanan mutabakatla yeni bir sürece girdi. Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası, iki ülkenin de deniz yetki alanlarını korumasını sağladı. 1951’de İtalyanlara karşı bağımsızlık mücadelesini kazanan Libya, Kral İdris Senusi liderliğinde bağımsızlığını ilan etti. Libya’nın bağımsızlığını ilan etmesi, II’nci Dünya Savaşı’nın sona ermesi ve ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki Soğuk Savaş’ın ilk emarelerinin görüldüğü yıllara denk geldi. Daha sonra petrol ve doğal gaz zengini olacak Libya, bu yıllarda dünya-TÜRK ASKERİ LİBYA YOLUNDA TEZKERE MECLİS’TEN GEÇTİ,nın en fakir ülkesi ilan edildi. İngilizler, maddi yardım karşılığında ülkenin birçok noktasında üsler kurmuş, ABD ise üs kurmak için anlaşmalar yapmıştı. 1953’te Libya, Arap Birliği’ne üye olduğundan dolayı İngiltere ve Amerika ile yapılan anlaşmalar, Mısır başta olmak üzere Arap ülkelerinin itirazları arasında gerçekleşti.
Libya ile Türkiye arasındaki ilişkilerde bu dönemde yeniden filizlendi. Libya Savunma Bakanı Türkiye’yi ziyaret etti ama Türkiye, Libya ilişkilerini başlatmakta biraz gecikti. Nihayetinde Türkiye, Trablus Büyükelçiliği’ni 1953’ün ekim ayında açtı ve ikili ilişkiler başladı. Libya’nın Türkiye ile ilişkileri, başladıktan hemen sonra hareketlendi. Öyle ki, 29 Ekim 1953’te yapılan Cumhuriyet Bayramı kabul resmine tüm hükümet ve meclis üyeleri katıldı ve elçiliğin bulunduğu caddeye Türkiye Caddesi adı verildi. Ayrıca Trablus Belediyesi dört önemli caddeye daha İstanbul, Ankara, Atatürk ve Fatih Sultan Mehmet Caddesi adlarını verdi. Bu arada Türkiye-Libya Dostluk ve Kültür Cemiyeti kuruldu. Libyalı gençlerin eğitimi için 25 öğrenciye burs verildi. Bunların bir kısmı Harp Okulu’nda okudu. 1954’te Başbakan Mustafa bin Halim, iki bakan ve geniş bir heyetle Ankara’yı ziyaret etti. 1956’da Kral I’inci İdris es-Senusi, Savarona Okul gemisiyle Türkiye’ye geldi, çok iyi karşılandı ve resmi görüşmelerden sonra Yalova’da dinlendi.
1975’te Başbakan Callud, Türkiye’yi ziyaret etti. Açıklanan ortak bildiride, ikili ilişkilerin daha da güçlendirilmesini yetleri dile getiriliyordu. Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, Başbakan Sadi Irmak ve Genel Kurmay Başkanı Semih Sencer ile görüştü. Bülent Ecevit ile görüşmek için ziyaretini uzattı. Bu ziyaret, iki ülke dışında Arap basınında da yankı uyandırdı. 1976’da Bülent Ecevit, kısa bir durgunluk döneminin ardından da 1980’de Turgut Özal Libya’yı ziyaret etti. Bu ziyaretle ilişkiler yeniden canlandı. Ekonomik ilişkiler hareketlilik kazandı. Birçok alanda ortak firmalar kuruldu. Turgut Özal daha sonra Libya’yı defalarca ziyaret etti. 2000’li yıllarla bir likte Batı ile ilişkileri düzeltmeye başlayan Libya’nın Türkiye ile ilişkileri de ivme kazandı. Müteahhitlik hizmetleri başta olmak üzere iki ülke arasındaki ticaret hacmi 2,36 milyar dolar seviyesine yükseldi. Libya’da karışıklıklar başlamadan önce Türk firmaların inşaat, tarım, madencilik, imalat ve hizmet sektörlerinde yaklaşık 60 milyon dolar yatırımı vardı. 2011 yılına kadar Türk müteahhitlerin üstlendiği projelerin toplam değeri ise 20,5 milyar doları geçmişti.
Türkiye ile Libya arasında Kaddafi döneminden başlayan müzakereler, 27 Kasım 2019’da iki ülke arasında imzalanan mutabakat ile resmiyet kazandı. Mutabakatla hem Türkiye hem de denizden komşusu Libya, Akdeniz’de hakları olan alanları elde etmiş oldu. Türkiye ile meşru Libya hükümeti arasında imzalanan bir diğer mutabakat ise, “Güvenlik ve Askeri İşbirliği Mutabakat Muhtırası”. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Fransa, Rusya ve Mısır’ın destek verdiği Halife Hafter’e karşı Türkiye, UMH’ye destek veriyor. Türkiye, bu mutabakat ile hem Akdeniz’deki çıkarlarını koruyor hem de Libya’da BM’nin tanıdığı hükümete desteğini yineliyor.
TBMM, Libya’ya asker gönderilmesine ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin görüşmeleri için olağanüstü toplandı. Meclis’teki görüşmelerin ardından yapılan elektronik oylamada Libya Tezkeresi TBMM’den 325 oyla kabul edildi. Tezkereye 184 milletvekili ret oyu verdi. TBMM Genel Kurulu, Libya’ya asker gönderilmesine ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresini görüşmek üzere, Meclis Başkanı Mustafa Şentop başkanlığında toplandı. Şentop, Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin görüşmelerinin yapılması amacıyla Genel Kurulun toplanmasına ilişkin çağrı yazısını okuttu. CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel, görüşmelere geçilmeden önce söz alarak, Genel Kurulun çalışmalarına ara verdiği dönemde, Şentop’un toplanma çağrısının “gündem güvencesinin” ihlali anlamına geldiğini, bunun Anayasa ve İçtüzük’e aykırı olduğunu savundu. Özel, Şentop’un, Meclis Genel Kurulu’nu, “bir kişinin tayin ettiği tarihte toplantıya çağırdığını” da iddia etti. AK Parti İstanbul Milletvekili Mehmet Doğan Kubat, TBMM Genel Kurulunun 7 Ocak 2020’ye kadar çalışmalarını hukuken ertelediğini belirterek, Meclis’in olağan ve olağanüstü toplantılarının nasıl gerçekleşeceğinin İçtüzük ve Anayasa’da düzenlendiğini, bu bağlamda da Meclis Başkanı Şentop’un Genel Kurulu toplantıya çağırmasının kurallara ve şartlara uygun olduğunu vurguladı.
Libya’nın batısında bulunan Trablus merkezli hükümet ile Türkiye arasında 27 Kasım 2019’da “Güvenlik ve İşbirliği Mutabakat Muhtırası” ile “Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası” imzalanmıştı. Türkiye Büyük Millet Meclisi ise Libya’ya asker gönderilmesine ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresini 184’e karşı 325 oyla kabul etmişti.
Libya’da Muammer Kaddafi’nin 2011’de devrilip öldürülmesinden sonra ülkede iki ayrı yönetim baş gösterdi. Türkiye, Libya’nın batısında yer alan ve Birleşmiş Milletler dâhil uluslararası toplumun büyük bölümü tarafından tanınan Ulusal Mutabakat Hükümeti’ni destekliyor. Libya’nın doğusu başta olmak üzere büyük bölümü ise General Halife Hafter liderliğindeki Libya Ulusal Ordusu’nun kontrolünde. General Hafter, Rusya, Suudi Arabistan, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri ve Fransa tarafından destekleniyor. Ulusal Mutabakat Hükümeti’nin Türkiye dışındaki destekçileri Katar ve İtalya. Hafter güçlerinin Trablus’u ele geçirmek için geçen Nisan ayında başlattığı operasyonlar nedeniyle zor durumda olan Ulusal Mutabakat Hükümeti, Türkiye’den asker talebinde bulunmuştu.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri olan ABD, Rusya, Fransa, İngiltere ve Çin gibi ülkeler konu ile ilgili yaptıkları görüşmelerde ateşkesin denetlenmesi için sivil denetçilerin gönderilmesi üzerinde durdu. Öte yandan Libya halkı, Berlin Konferansı sırasında teşkil edilmesi öngörülen 5+5 ortak askeri komitesinin kurulmasını da umutla beklemektedir. Ayrıca Arap Birliği adına yapılan açıklamada, Türkiye’nin Libya’ya asker göndermesinin uluslararası hukuka aykırı olduğu ifade edildi ve NATO, BM, AB, Afrika Birliği Topluluğu’na da şikâyette bulunuldu. Diğer taraftan Cezayir öncülüğünde Tunus, Mısır, Sudan, Çad ve Nijerya’nın Dışişleri Bakanları bir araya geldiler. Bu beraberlikte siyasi çözümden yana oldukları ve yabancı ülkelerin Libya meselesine kesinlikle dâhil olmamaları konusunda görüş birliğine vardılar. Ankara, Libya’da ateşkes devam ettiği müddetçe daha fazla asker göndermeyeceğini bildirdi.
Sonuç itibariyle çatışmaların zaman zaman devam etmesi ve Libya’da etkin iki otoritenin askeri pozisyonlarını korumaları olumlu neticenin alınmasına engel teşkil etmektedir.
Libya Yönetimi’nin iki başlı olarak devam etmesi, ülkenin bölünmesi sonucunu yaratabilecektir.