Türkiye’de 2020 yılında Manisa, Elazığ ve Akdeniz açıklarında meydana gelen depremler korku yaratıp gözleri bir kez daha fay hatlarına çevirirken, Türkiye ise Elazığ depremi sonrası kenetlenerek, yardım seferberliği başlattı.
Elazığ’ın Sivrice ilçesinde 24 Ocak Cuma günü saat 20.55’te meydana gelen 6,8 büyüklüğündeki depremde 41 kişi hayatını kaybetti. Kandilli Rasathanesi depremin büyüklüğünü 6.5, derinliğini ise 5 km olarak açıklarken AFAD depremi 6.8 büyüklüğünde ve yerin 6.7 km altında olarak açıkladı. Deprem Malatya, Diyarbakır, Tunceli, Mardin, Bingöl, Bitlis, Suriye ve Irak’tan hissedildi.
AFAD’dan yapılan açıklamada, 45 kişinin sağ kurtarıldığı arama kurtarma çalışmalarının, enkaz altındaki son vatandaşa da ulaşılmasıyla tamamlandığı belirtilerek, “Son durumda, deprem nedeniyle 41 vatandaşımız hayatını kaybetmiştir. Deprem sonrasında hastanelere başvuran 1.607 vatandaşımızdan 1.523’ü taburcu edilmiş olup; 16’sı yoğun bakımda olmak üzere 84 vatandaşımızın tedavisi devam etmektedir.” denildi.
Arama Kurtarma ve Yardımlar
Elazığ şehir merkezindeki son enkazda da arama kurtarma çalışmaları tamamlanmıştır. AFAD koordinasyonundaki çalışmalar için bölgeye 5.093 personel, 636 araç ve 22 arama köpeği sevk edilmiştir. Toplam 800 STK personeli de çalışmalarda görev almıştır.
AFAD’ın açıklaması şöyle:
Yürütülen iyileştirme çalışmaları kapsamında bölgeye 25.393 çadır ulaştırılırken; depremden etkilenen vatandaşlara 50.960 kişilik sıcak yemek, 22.470 kahvaltı ve 7.000 çorba dağıtılmıştır. Şu ana kadar büyüklüğü 4’ün üzerinde 22 deprem meydana gelmiş olup, toplam artçı sayısı 1.190’dır.
311 tır dolusu ihtiyaç malzemesi, AFAD Başkanlığı koordinasyonunda bölgeye ulaştırılmıştır. Bölgeye toplam 25.393 aile çadırı, 400 genel maksatlı çadır, 27.430 yatak, 66.751 battaniye, 4.312 ısıtıcı ve 6.436 adet gıda kolisi sevk edilmiştir.
Hasar tespit çalışmalarında, 530 teknik personel ve 5 araç görev yapmaktadır. Şimdiye kadar Elazığ, Malatya, Diyarbakır, Adıyaman ve Kahramanmaraş’ta incelenen 13.346 binadan 378’inin yıkıldığı, 3.249’unun ağır hasar aldığı, 214’ünün orta ve 4.826’sının az hasarlı olduğu belirlenmiştir. Acil olarak yıkılacak 50 binanın tespit edildiği çalışmalarda, 4.629 binanın ise hasarsız olduğu anlaşılmıştır.
Aziz milletimizin yoğun ilgisi ile devam eden Elazığ ve Malatya Yardım Kampanyası sonucunda, banka hesaplarında 29.569.027 TL, SMS sisteminde 27.302.020 TL olmak üzere toplam 56.871.047 TL yardım toplanmıştır.
Doğu Anadolu Fayı Uyandı
Prof. Dr. Şükrü Ersoy: Elazığ’da daha önce de bir deprem olmuştu. Bu bölge kritik bir bölge. Çünkü bu bölgede fay hattının gerilimi yüksek… Böyle bir depremin olabileceği bekleniyor ve öngörülebiliyordu. Doğu Anadolu’da uzun süreden beri bir deprem yoktu. Bekleniyordu ama bu deprem önemli. Yer kabuğunu kırmış olabilir. Bu anlamda da büyük bir enerji boşalmıştır. Artçılar olacak.
Prof. Dr. Naci Görür: Doğu Anadolu fay hattı uyanmaya başladı. Bu fay üzerinde uzun yıllardır deprem olmuyordu. Bu deprem fayın hareketlendiğini gösteriyor.
Prof. Dr. Şerif Barış: Türkiye’de büyük deprem beklenen 15 riskli bölge var. Elazığ’daki fay zonu da o riskli bölgelerden biriydi. 2004 ve 2007’de de burada 5 büyüklüğünde depremler olmuştu. Son deprem büyük ve yıkıcı bir deprem. Ama Akhisar ve Ankara’daki depremlerle bir alakası yok. Üçü de birbirinden ayrı depremler. Etkileşim söz konusu değil. Elazığ’daki depremde Akhisar’dakinden 32 kat daha fazla enerji açığa çıktı. Çok uzaklardan hissedilmesi normal. Türkiye bir deprem ülkesi. Deprem önlenemez ama zararı azaltılabilir. Bu da ancak deprem eğitimiyle olur.
Neden Bu Kadar Çok Deprem Oluyor?
Biz bugün Akhisar 5,4 depremiyle ilgili raporumuzu yayınladık. 5.4 büyüklüğündeki deprem Kırkağaç fayında gerçekleşiyor. Yeni depremler beklenebilir, benzer büyüklüklerde. Normal şartlarda Kırkağaç fayı daha büyük ölçekte deprem üretebilecek bir fay. Aslında 6.9 büyüklüğünde deprem üretebilecek bir fay. Kırılmadan sonra bin üzerinde artçı gerçekleşti. Şu anda çok daha yeni oldu.
Kırkağaç fayı da birbirine paralel değişik paralel parçalardan oluşuyor. Birbirlerini tetikleyebilir.
Dokuz Eylül Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Akgün: Burada en önemli sorun zemin özellikleri. Ben Buca’dayım, ben hiçbir şey hissetmedim. Ama benden 5-6 kilometre uzaklıkta olan Karşıyaka gibi yerler benden daha fazla hissetmiş. Burada önemli olan zemin özellikleri ve buna uygun yapılaşma. Benim şu an bulunduğum yerde hiçbir şey hissetmedik. Bu bir artçı sarsıntı büyük ihtimal. Enerjinin kendisini boşaltması gerekiyor, demek ki boşaltamamış. Kendini dengeye getirmeye çalışıyor.
Tarihsel veriler büyük bir depremin arkasından daha büyük bir depremin olma olasılığını çok düşürüyor. Ama tabii doğa bir bilinmezlik olduğu için yakın büyüklükte bir deprem olabilir. 4.8 değil de 4.9 olur, 5 olur ama 6-7’ye kadar çıkmaz.
‘Faydaki Stres Çevre İllere Doğru Gitti’
Bülent Ecevit Üniversitesi (BEÜ) Mühendislik Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Elazığ depremine dair yaptığı açıklamada, “Bölgenin doğu tarafında yaklaşık 30 santimetrelik çökme meydana gelirken, batı tarafında yine 30 santimetrelik yükselme meydana gelmiş. Yani bir tarafı alçalırken bir tarafı yükseldi. Toplamda 60 santimetrelik düşey hareket. Biliyorsunuz paylaşılan ilk bilgiler doğrultu atımlı faylanma olduğunu gösteriyordu. Sonuçlar da bize hakim olarak doğrultu atımlı faylanma olduğunu, kırılma olduğunu gösteriyor ama veriler aynı zamanda düşey atımlı olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla bizim bu bulgularımız fayın sadece yatay atımlı olduğunu değil aynı zamanda düşey atımlı da olduğunu gösteriyor. 1,2 metre atım ile geri çözüm yaparsak depremin momentini nasıl buluruz? 6.8 olarak açıklanmıştı daha sonra AFAD 6.5’e revize etti. Ama bu bizim verilerle hesapladığınızda 1,2 metrelik kırılma bize 6.7 büyüklüğünde bir deprem olduğunu gösteriyor. Bize göre biz bu depremin büyüklüğünü 6.7 olarak hesapladık. Bu depremin meydana getirdiği kırılma mekanizmasıyla ilgili elde ettiğimiz sonuçlar” dedi.
Prof. Dr. Kutoğlu, teknoloji ve bilimin, nerede deprem olacağını gösterdiğini; ancak ne zaman olacağı konusunda bilgiler vermediğini söyledi.
Elazığ depreminin ardından fay üzerindeki stresin Kahramanmaraş, Adana, Hatay ve Bingöl taraflarına kaydığını anlatan Prof. Dr. Kutoğlu, şunları kaydetti:
“Yer bilimleri için nerede deprem olacağını söylemek problem değil. Zaten biliniyor bu. Elimizdeki teknolojiler bunu söyletiyor sadece ne zaman olacağını söyleyemiyorsunuz. Depremlerin nerede olacağı nokta atışı olarak biliniyor. Biz çalışmayla depremin çalışma mekanizmasını ortaya koymuş bulunuyoruz. Depremin ardından 3 bin kilometrekare alan etkilendi. Buranın içinde yapılar da varsa kalıcı deformasyona uğramış. Kırılmanın boyu 50 kilometre, enine kırılmada yaklaşık 70 kilometre. Elazığ depreminin yaşandığı yerde 6.7’den daha büyük deprem olma ihtimali şu an için artık az. Burası kırıldıktan sonra stres artık yukarı ve aşağı her iki yöne doğru aktarılmış durumda. Artık oradaki stres kuzey ve güney kesimlerine doğru aktarılmış. Stres yukarıdaki ve aşağıdaki illere doğru gitti. Bardak doluydu zaten bu deprem ile birlikte üzerine bir miktar ekleme oldu. Daha önce de söyledim, yukarıda Bingöl tarafı var. Aşağıda Maraş var, Adana var, Hatay var. Fay zaten oraya doğru uzanıyor, oralardan geçiyor.”
Her Sarsıntıyı Felaket Sanıyoruz
İstanbul Teknik Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Okan Tüysüz, özel bir durumun söz konusu olmadığını belirterek; “Her yerde, sık sık deprem olması normal bir döngü. Endonezya’da her gün deprem ancak garipsemiyoruz. Türkiye’de en ufak bir depremde bile felaket senaryoları gündeme getiriliyor. Doğada bir düzen beklememek gerekir. Üç yıl önce İstanbul’a müthiş kar yağmıştı. Bu kış ise tek kar tanesi düşmüş değil. Bu sene 3 deprem, seneye 5 büyük deprem diye bir durum yok. Doğanın düzeni normal bir şekilde seyrediyor. 2020 için ‘felaket yılı’ demek doğru değil” dedi.
Uzmanlar: ‘Geçti’ Demek Yerine Depremi Anlatın
Büyük depremlerin ardından yaşanılan travmalar yıllar geçtikçe unutulmuyor. Türkiye Psikiyatri Derneği de, Elazığ’daki depremin ardından afet sonrası erken dönemde mağdurların yapabileceklerine yönelik bir rehber hazırladı. Rehberde, deprem bölgesindekilerin kendini aşırı korkmuş, ne yaptığını bilmez halde hissetme, duygularını hissedememe, tepki verememe, bulunduğu ortamı algılayamama gibi hareketler sergileyebileceği ifade edildi. Rehberde, şu yakınmaların olabileceği anlatıldı:
“Aşırı korku, çaresizlik ve dehşete düşme, tepkisizlik, ağlayamama, deprem anlarını tekrar tekrar hatırlama, yaşananlarla ilgili rüyalar görme, olay sanki yeniden oluyormuş gibi hissedebilme, depremin olduğu eve girememe, insanlardan uzaklaşma, uykusuzluk, sinirlilik, aşırı irkilme, çarpıntı nefes almakta zorluk, geleceğinin kalmadığı duygusuna kapılma, yakınlarının ölmesi ile ilgili kendini suçlu hissetme. Depremde bu yakınmaları azalmayan veya yaşamı güçleştiren, baş etmede zorlanma yaşandığı takdirde bireyler, bölgedeki ruh sağlığı uzmanları ya da sağlık merkezlerine başvurmalı.”
Ailelere Tavsiyeler
Rehberde, kişinin kendisine yardımcı olmak için, yaşadığı olayı konuşmaktan kaçınmaması, duygularını ve düşüncelerini çevresindekilerle paylaşması ve yaşamın anlamını düşünerek geleceğe yönelik planlar yapmaya çalışması önerildi. Ailelere de şu tavsiyelerde bulunuldu:
“Çocuklarınızı yanınızdan uzaklaştırmayın, beslenme ve barınma gereksinimlerini doğrudan siz karşılayın. Çocuklarınızın size her zamankinden çok ihtiyacı var, onlara sımsıkı sarılın. Yaşlarına uygun yapabilecekleri işler ve sorumluluk vermeyi aklınızda tutun. Deprem sırasında ve sonrasında yaşadıklarını anlatması yönünde ona destek verin, anlatmaya yüreklendirin. Korku, kızgınlık gibi duygularını ifade etmelerine izin verin, anlamalarını önlemeyin, tekrarlayan sorularına yanıt verin.”
“Türkiye Deprem Yılı Yaşayacak”
Deprem uzmanı olan Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan, depremleri değerlendirdi. Türkiye’nin 2020’de deprem yılını yaşadığını söyleyen Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan, “Bunun ana nedeni de Afrika ana karasının Türkiye’ye toslama hızında yaklaşık yüzde 25 ile yüzde 50’lik bir artış oldu. Kuzeye doğru itiyor. Bu Anadolu yarımadasını çok kastı. Bu gelen son üç hatta dört deprem ile 50 yıllık depremcilik yaşantımda Türkiye’deki kırıkların (fay hatlarının) ilk defa tamamının harekete geçtiğini gördüm. Dolayısıyla Türkiye bir deprem yılı yaşayacak. Tabii şunu demiyorum beni yanlış anlamayın. Ben her an deprem olabilir diyen bir kişi değilim” diye konuştu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan: En Kısa Sürede Kalıcı Konutlar Tamamlanacak
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Cumartesi günü Elazığ ve Malatya’yı ziyaret etti.
İlk olarak Elazığ’da Mevlana Camii’nde depremde hayatını kaybeden bir anne oğulun cenaze törenine katılan Erdoğan, cenaze namazının ardından yaptığı açıklamada bölge halkından olumsuz propagandalara kulak asmamalarını istedi ve “Enkazları kaldırarak diğer taraftan yıkımların yerine süratle TOKİ olarak adımlarımızı atıp yapılması gerekenleri yapacağız” dedi.
Erdoğan farklı kurumlar tarafından tarafından depremzedelere yardım kampanyaları başlatılmasını eleştirerek, yardımların sadece AFAD ve Kızılay üzerinden yapılacağını açıkladı.
Erdoğan “Bu tür zamanlarda bazıları fırsat kollamaya kalkar, bu fırsatçılara kapı aralamayalım. Öyle yok para toplama dışıydı buydu, devletimizin bu noktada bir ihtiyacı yok. Birileri illa yardım yapacaksa bunların kurumları bellidir, AFAD’la, bilemediniz Kızılay’la yapılır. Bu fırsatçılara da fırsat vermeyelim, adımlarımızı buna göre atalım diyoruz.” diye konuştu.
Kılıçdaroğlu: Japonya’da da deprem oluyor, bizde insanlar hayatını kaybediyor
CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu, Pazar günü İstanbul’da yaptığı konuşmada “Deprem bizim yaşamımızın neredeyse ayrılmaz bir parçası oldu” dedi ve ekledi:
“Bu coğrafyanın kaderi biraz da böyle ama depreme karşı önlem almak da hepimizin ortak görevi. Japonya’da da deprem oluyor, bizde de oluyor. Ama bizde insanlar hayatını kaybediyor. Bunların önlemlerini beraber alacağız.”
İYİ Parti lideri Meral Akşener, Pazar günü Malatya’nın Doğanyol ilçesine ziyarette bulundu.
Akşener, teşkilatlarının gönüllülerini harekete geçirdiklerini ve yardım amaçlı bölgeye gittiklerini söyledi. Akşener “Birlik ve beraberliğe ihtiyaç olduğu bir dönem ve bunu da Türk milleti gösterdi. Hiçbir siyasi ayrışma göstermeden herkes burada ve bir ipin ucundan tutmaya çalıştık hep birlikte inşallah bu acılar bir daha yaşanmaz” dedi.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Elazığ ve Malatya’da 3 ay süreyle ‘mücbir sebep hali’ ilan etti
Hazine ve Maliye Bakanlığı, Elazığ ve çevre illeri etkileyen deprem nedeniyle, Elazığ ve Malatya’da vergi kanunlarının uygulanması bakımından 3 ay süreyle mücbir sebep hali ilan edildiğini açıkladı.
Bakanlık’ın Twitter hesabından yapılan açıklamada iki kentteki vergi mükelleflerinin vergi borçlarının ve motorlu taşıtlar vergisi taksit ödeme sürelerinin uzatıldığı belirtildi.
Adalet Bakanlığı: Adıyaman Cezaevi’ndeki hükümlü ve tutuklular nakledildi
Adalet Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, depremin neden olduğu hasar nedeniyle Adıyaman Cezaevi’ndeki 814 hükümlü ve tutuklunun çevredeki cezaevlerine nakledildiğini açıkladı.
Yapılan ilk incelemede Adıyaman Cezaevi’nin bazı bölümlerinde çatlaklar tespit edildiği için, tutuklu ve hükümlülerin tedbiren Gaziantep, Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’daki cezaevlerine nakledildiği bildirildi.
Bakanlık bünyesinde depremin ardından kriz merkezi kurulduğu ve deprem bölgesindeki adliye ve ceza infaz kurumlarında detaylı incelemeler yapıldığı, herhangi bir can kaybı ya da yaralanmanın olmadığı bildirildi.
Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 26 sosyal medya hesabıyla ilgili soruşturma başlattı
Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, Elazığ Sivrice merkezli 6,8 büyüklüğündeki depremin ardından sosyal medyada “provokatif içerik paylaşan” hesaplar hakkında soruşturma başlatıldığını açıkladı.
Başsavcılık 26 hesap hakkında soruşturma başlatıldığını belirtti. İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, Cuma akşamı yaptığı açıklamada bazı sosyal medya hesapları hakkında inceleme başlatılacağını söylemişti.
TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası, Fizik Mühendisleri Odası, Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası, İnşaat Mühendisleri Odası, Jeofizik Mühendisleri Odası, Jeoloji Mühendisleri Odası, Maden Mühendisleri Odası, Mimarlar Odası ile Şehir Plancıları Odası 24 Ocak’ta meydana gelen depreme ilişkin birer basın açıklaması yaptılar.
İzmir’de Aktif 13 Fay Var İzmir Depreme Hazır Değil Diyerek Uyardı
İzmir depreme hazır değil diyerek uyardı.
Elazığ ve Malatya’yı vuran 6.8 şiddetindeki depremin ardından, Ege’de çeşitli büyüklükteki depremler ile sarsılmıştı. Bu depremler, çok sayıda ilden hissedilirken, sarsıntılar Türkiye’de deprem gerçeğini bir kez daha hatırlattı. Jeoloji Mühendisleri Odası İzmir Şube Başkanı Alim Murathan ise yine İzmir’e dikkat çekti. Türkiye’de 20 kentin, 80 ilçenin ve 500 yerleşim yerinin doğrudan aktif fay hatlarının üzerine kurulu olduğunu ifade eden Murathan, “13 aktif fayımız var, bunlar raporlanmış. Bu fayların içerisinde geçmiş tarihsel kayıtlara baktığımızda 7 büyüklüğünde deprem üretecek faylar söz konusu. Nitekim 1998 yılında İzmir deprem master çalışması yapılırken de İzmir’de olası deprem büyüklüğü 6.5 olarak öngörülmüş ve bir senaryo yapılmış. Hangi yerleşim yerleri, ilçeler, binaların durumu ne olabilir? 6.5 büyüklüğünde bir deprem söz konusu olduğunda 1 milyon insanın evsiz kalacağı öngörülüyor. Binlerce insanın yaşamını yitireceği öngörülüyor” dedi.
“Deprem master revize çalışmalarına yeni başladık”
İzmir’de tarihsel deprem kayıtlarına bakıldığında 7 büyüklüğünde deprem üretecek fayların söz konusu olduğunu belirten Murathan, “Olası master planında İzmir halkını başta valilik, büyükşehir ve kamu kurumları olmak üzere bilgilendiriyoruz. Aradan yaklaşık 20 yıla yakın bir zaman geçmiş; ama biz henüz deprem master revize çalışmalarına yeni başladık. Bu çalışmalarında henüz hangi aşamada olduğu henüz bilgi az. Yakında İzmir’de depremle alakalı bir çalıştay yapılacak” diye konuştu.
“Bayraklı ve Mavişehir büyük risk taşıyor”
Bayraklı ve Mavişehir’in büyük risk altında olduğunu kaydeden Murathan, sözlerini şöyle sürdürdü:
“İzmir kıyı kesimleri güncel alüvyonlarla dolu bir bölge. Gevşek zeminlerdeyiz. Mavişehir’e kadar uzanan bir hat var. Konak ilçesinde bulunan bölgeler, Karşıyaka’nın sahil kesimleri, Mavişehir ve Çiğli bölgesi Menemen’e kadar uzanıyor bu hat. Balçova bölgesinin kıyı kesimleri halkımızın bunu daha iyi anlaması için derelerin getirdiği malzemelerle oluşmuş. Çakıl, kum gibi gevşek malzemelerin getirdiği ve denizle bağlantılı olduğu yerler; yani örneğin Bornova ovası da ve Bayraklı bölgesinde oluşmuş durumda; ama bunların içinde iki bölge riskli. Deltaların olduğu Bayraklı ve Mavişehir büyük risk taşıyor. Biz o bölgelerde bir takım yüksek bölgelerin yapılmasına da oda olarak hep karşı çıktık. Genel olarak İzmir’de yaklaşım şu birtakım mühendislik önlemleriyle kazık sistemleriyle zemin iyileştirmeleriyle depreme dayanıklı yapılar yapılabilir. Biz jeoloji mühendisleri şunu söylüyoruz; delta ortamlarında kazıklı sistemlerle ne kadar güçlü zemin çalışmaları yapsak da delta ortamlarında büyük depremlerde kaymalar olabiliyor; çünkü güncel alüvyol malzeme bir bütün olarak çalışıyor. Denize akmalar gerçekleşiyor. Biz İzmir’de yüksek yapıların delta ortamlarında olmasını çok ciddi sakınca ve riskli görüyoruz. Elbette bu bölgelerdeki depreme güvenli yapılar oluştuğu için çok ciddi mühendislik önlemleri alınıyor. Bu konuda önlemlerin alınması için çapa harcandığını çok iyi biliyoruz ama riskli görüyoruz.”