Ermenistan’ın Azerbaycan’a son saldırısının ilk sinyali Temmuz ayında işgal bölgeleri dışında bulunan Azerbaycan’ın Tovuz bölgesine yaptığı saldırıyla verilmişti. Tovuz saldırısı, Ermenistan’ın soykırım, terör, işgal ve genişleme doyumsuzluğunun yeni işgal planının bir hazırlık haberiydi. Ermenistan’ın, Azerbaycan toprağı Tovuz’a gerçekleştirdiği saldırıda çıkan çatışmalarda, dört Azerbaycan Türk askerinin şehit edilmesi gerçekte Azerbaycan’a karşı yapılan bir provokatif hareketti. Amacı Azerbaycan’ı misilleme yapmaya tahrik etmek ve bir Ermeni harekâtı için zemin yaratarak yeni toprak işgallerine yol açmak açıkça görülebilen bir gerçekti. Ancak Azerbaycan bu oyuna gelmemişti. Ermenistan’ın planlı şekilde zaman zaman ateşkesi bozması beklenen zemini yaratmadığı için daha ağır bir hareketle saldırı planını uygulamaya koymuş ancak beklenen sonucu Azerbaycan’ın akılcı uygulaması nedeniyle alamamıştı.
Ermenistan’ın zaman zaman planlı bir şekilde gerçekleştirdiği ateşkes ihlalleri benzeri hareketleri ile Dağlık Karabağ’daki durumu ve Karabağ’a ait olmayan sınırlarda gerçekleştirdiği atışlar, yarattığı olaylarla Azerbaycan aleyhinde dünya kamuoyunda tepkilerle infial yaratma düşüncesi olarak değerlendirilmektedir. Ermenistan’ın asıl amacı bu yolla meydana gelecek sıcak çatışmaların sorumluluğunu Azerbaycan’a tahvil etmektir. Böylece Azerbaycan’ı, dünyaya yansıtmaya çalıştığı müdahale ya da saldırı yapıyor kara propagandasına zemin yaratacak ortamları sağlamak, Azerbaycan’ı dünyaya tecavüzkâr ve saldırgan göstermek. Ermenistan benzer saldırı, tecavüz ve ateşkes uygulamalarıyla ortaya çıkan istikrarsız ortamlarda Azerbaycan’ı dünyada istikrarsızlığı körükleyen, barışı tehdit eden bir ülke olarak göstermek amacındadır. Nitekim Ermenistan, son saldırısı nedeniyle Azerbaycan’ın beklemediği şekilde işgal altındaki topraklarını kurtarma harekâtını başlatması karşısında kara propagandayı başlatmıştır. Gerçek dışı iddialar ortaya atması da bu durumu göstermektedir.
Ermenistan’ın tüm provokasyonları karşısında Azerbaycan’ın bölgede sakinliğini koruması Ermenistan’ı daha ağır kışkırtma ortamına sürükleyecek bir zemin oluşturduğu yorumları yapılırken Azerbaycan kararlı duruşu ve sakinliği ile Tovuz bölgesinde durumu kontrol altına aldı ve normale dönüşü sağladı. Azerbaycan Tovuz bölgesindeki profesyonel askeri birliklerinin varlığıyla bölgenin güvenliğini devam ettirdi. Ermenistan’ın 12 Temmuz’da Tovuz bölgesine saldırısına karşı Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun 13 Temmuz sabahı Türkiye’nin Azerbaycan’a verdiği güçlü destek ve kararlı duruşuyla her zaman Azerbaycan’ın yanında olduğunu açıklaması Azerbaycan Türklerinde büyük bir memnuniyet yarattı.
Tovuz Bölgesindeki Ermeni Saldırısının Nedeni Nedir?
Ermenistan’nın Azerbaycan’ın işgal bölgesi Karabağ’ın dışındaki Tovuz bölgesine 12 Ekim Pazar akşamı gerçekleştirdiği saldırılarda sivil yerleşim yerlerinin de ateş altına alındığı terör saldırılarında ağır silahların da kullanıldığı tespit edildi. Ermenistan’ın işgal ettiği bölgelerin dışında Azerbaycan’ın daha önce çatışmanın yaşanmayan Tovuz bölgesine neden saldırdığı sorusuna yanıt aranıyor.
“BBC Azerbaycanca Servisi” editörü Könül Halilova, çatışmanın “savaş bölgesi” olan Dağlık Karabağ’da değil de Tovuz sınır bölgesinde yaşanıyor olmasının beklenmedik bir şey olduğunu, iki ülke arasındaki çatışmalarınsa “beklendik” bir durum olmadığını belirtti.
Bölgede ile ilgili uzmanların, zamanlama olarak, özellikle Ermenistan’ın koronavirüs salgını sürecini iyi yönetemediğini, işsizliğin arttığını ve bu nedenle halkın ilgisini başka yöne çekmek için böyle bir çatışmaya girmiş olabileceği yorumu yaptıklarına dikkat çekilmişti. Uzmanların yaptığı bir diğer yoruma göre, Ermenistan ve Azerbaycan’ın bölgede etkin olan Rusya, İran ve Türkiye gibi ülkelerin nabzını yoklamak için ara ara bu tarz çatışmalara giriyorlar. Bununla birlikte ağır topların da kullanıldığı çatışmaların çözülmemiş olan Dağlık Karabağ sorunu nedeniyle bu bölgeye de yansıma endişesinin yaşandığı yorumları da yapılırken ABD’nin durumu endişeyle izlediği açıklandı. Türkiye her koşulda Azerbaycan’a destek verdiğini yinelemişti.
Ermenistan’ın Temmuz ayında Tovuz’a gerçekleştirdiği saldırının, diğer bölgelere, özellikle Dağlık Karabağ bölgesine de yansıyıp yansımayacağı sorularının cevabı, iki ay sonra Ermenistan’ın Azerbaycan’a 27 Eylül tarihindeki saldırısıyla verildi. Ermenistan’ın ateşkes ihlali ile başlayan Azerbaycan saldırısı, Azerbaycan’dan beklemediği çok sert sonuç alıcı karşı saldırıyla yüzleşti. Günümüzde şiddetlenerek genişleyen ve Ermenistan’ın işgalindeki Dağlık Karabağ bölgesindeki stratejik yerlerin teker teker alınmasıyla devam eden çatışmalar 27 Eylül Pazar günü sabah saatlerinde başladı. Ermenistan’ın yarım yüzyılı aşkın bir süredir işgal altında tuttuğu bölgeler Azerbaycan ordusunun yazmaya başladığı yeni tarihi ile ardı adrına özgürlüklerine kavuşmaya başladı.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Hikmet Hacıyev, çaresizlik içinde bulunan ve ağır bir yenilgiye uğrayan Ermenistan’ın iddialarına “saçmalık” dedi.
AFP’nin haberine göre Ermenistan’ın Dağlık Karabağ bölgesinde Pazartesi günü 53 asker daha kaybetmesiyle son iki günde Dağlık Karabağ’da etkisiz hale getirilen asker sayısı 84’e yükseldi.
Azerbaycan Başsavcılığı’nın açıklamasıyla Pazartesi günü iki sivil Azeri Türkünün öldüğünü duyurdu. Pazar günü ise beş sivilin öldüğü, 30 sivilin de yaralandığı belirtilmişti. Azerbaycan’ın askeri kayıpları konusunda ise bir açıklama yapılmadı.
Ermenistan sıkıyönetim ve seferberlik ilan ederken Azerbaycan kısmi seferberlik ilan etti. Azerbaycan ilk açıklamasında, Ermenistan işgali altındaki altı köyde kontrolü ele geçirdiğini duyurdu, Asılsız iddialar ileri süren Erivan yönetimi ise Azerbaycan açıklamasının gerçeği yansıtmadığını, ne Azeri ne de Ermeni güçlerinin Pazartesi günkü çatışmalarda taktik bir kazanım elde edemediğini söyledi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan: “İşgale Artık Son Verilmeli”
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan İstanbul’da yaptığı konuşmada Dağlık Karabağ konusunda Türkiye’nin Azerbaycan’ın yanında olduğunu tekrarladı. Cumhurbaşkanı Erdoğan açıklamasında, “Bölgede Dağlık Karabağ’ın işgaliyle başlayan krize artık bir son verilmelidir. İşgale uğrayan topraklar Azerbaycan toprakları. Azerbaycan kendi göbeğini kendisi kesmek zorunda kalmıştır. Artık hesap vakti geldi” dedi.
Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar da yaptığı açıklamada, “Azerbaycanlı kardeşlerimizin öz topraklarını savunmasında yanlarındayız. Ermenistan derhal saldırılarını durdurmalı, yurt dışından getirdikleri paralı askerleri, teröristleri geri göndermeli ve işgal ettikleri Azerbaycan topraklarını boşaltmalıdır. Böylece ateşkesin, barışın, istikrarın önü açılmalıdır” dedi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev “Ermenistan’ın saldırısının planlı olduğunu” açıkladı. Saldırıyı başlatan Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ise “Azerbaycan’ın otoriter rejimi bir kez daha Ermeni halkına savaş ilan etti. Güney Kafkasya’da sonucu belli olmayan büyük çaplı bir savaşın eşiğindeyiz” sözleriyle gerçekleri saptırmaya ve saldırganlığını perdelemeye çalıştı.
Azerbaycan toprakları, BM sözleşmesini, Devletler Hukukunu çiğneyen, BM Güvenlik Konseyi ve Genel Kurul Kararlarına uymayan, Hocalı Katliamı gibi katliamları yapan, toplu mezarlar yaratan, 30 yıldır işgal ettiği Azerbaycan topraklarındaki varlığını sürdüren Ermenistan’a ses çıkarmayan, Dağlık Karabağ sorununu çözmeyen ABD, Fransa, Rusya ve AB, Ermenistan’ın yaşamaya başladığı ağır hezimeti durdurmak için hemen çatışmaları durdurma çağrısı yaptılar. Bu çağrıyı yapanlar dolaylı ve doğrudan yollarla destekledikleri Ermenistan’a işgale kesin son verme çağrısı yapmayı her nedense unuttular!
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Ermenistan ve Azerbaycan arasındaki çatışmaların yeniden şiddetlenmesinden “çok endişe duyduğunu” açıkladı. Guterres’in sözcüsü yaptığı yazılı açıklamada, “Genel Sekreter tarafları çatışmayı durdurmaya, gerilimi azaltmaya ve gecikmeden müzakerelere geri dönmeye çağırıyor” dedi.
BM’nin yanı sıra ABD, Avrupa Birliği (AB), Rusya, Fransa ve Almanya da iki tarafa çatışmaları durdurma çağrısı yaptı. Oysa hakkaniyet ve adil davranış saldırıyı başlatan ve işgali sürdüren Ermenistan’a kesin bir tavırla ateşi kesip işgal ettiği topraklardan süratle çekilmesi çağrısını yapmaları gerekiyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada taraflar, şiddete acilen son vermeye ve gerilimi tırmandırabilecek söylem ya da eylemlerden kaçınmaya çağrıldı. Bakanlığın açıklamasında, dışarıdan şiddeti tırmandıracak adımların “fayda sağlamayacağı” uyarısında da bulunuldu.
AB Konseyi Başkanı Charles Michel, Twitter’dan yaptığı açıklamada “Tırmanışın önüne geçebilmek için askeri harekât acilen son bulmalı. Müzakerelere hemen, koşulsuz geri dönmek tek yol” dedi.
Ermenistan’ın Yarattığı Dağlık Karabağ Sorunu ve Önemi
Sovyetler Birliği döneminden başlayan Azerbaycan ve Ermenistan arasında Dağlık Karabağ sorunu Güney Kafkasya’da 4 bin 400 kilometrekarelik bir sorun alanı olarak günümüzde savaş boyutunda devam etmektedir. Dağlık Karabağ (Yukarı Karabağ), Azerbaycan ile Ermenistan arasında yıllardır çözüm bekleyen en büyük sorundur. Tarihe karışan Sovyetler Birliği’nin eski ülkeleri olan Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki Dağlık Karabağ sorununun tarihsel kökleri vardır. Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ardından Azerbaycan toprağı olan Dağlık Karabağ bölgesinde ile ilgili hak iddialarını Ermenistan tırmandırmaya başladı. Oysa Uluslararası Hukuk’a göre Azerbaycan’a ait olan bölgenin büyük kısmı askeri saldırılar ve katliamlarla Dağlık Karabağ bugün Ermenistan’ın işgali altındadır.
Gelişmeler ve yaşanan gerçekler sorunun başlangıcı ve günümüze kadar savaşların da yaşandığı Dağlık Karabağ sorunu, Rusya’nın günümüzde de devam eden parçala ve yönet politikasının bir sonucu olarak devam etmektedir.
Dağlık Karabağ’da bir program çerçevesinde örgütlenen Ermeniler, Sovyetlerin kuruluşunda “Türkiye’yi memnun etmek için bölgenin Azerbaycan’a bağlandığı” iddiasıyla Bakü yönetiminden ayrılmayı talep etti. Ekim 1987’de Erivan’da bu talebe destek gösterileri düzenlendi. Gösterilerden kısa bir süre içinde 18 Ekim 1987 tarihinde günümüzde de sınır bölgesinde yaşanan çatışmaların ilk temeli atılmış oldu. Dağlık Karabağ’ın Çardaklı Köyü’ndeki Ermeniler, Bakü yönetiminden çıkmayı talep ederek sorunun fitilini bölge yaşayan Azeri Türklerine karşı başlattıkları saldırılarla ateşledi. Çardaklı olaylarının büyümesiyle birlikte Ermenistan’da yaşayan Azeri Türkleri Azerbaycan’a, Azerbaycan’da yaşayan Ermeniler de Ermenistan’a göç etmeye başladılar.
Azerbaycan Türkleri ile Ermeniler arasında meydana gelen çatışmaların 1991 yılında şiddetlenerek arttığı zaman diliminde Moskova’nın Bakü’den yana tavır aldığı dikkat çekti. Sovyet Ordusu Mayıs ayında tanklarını, Azerbaycan’a bağlı birliklerle Dağlık Karabağ yakınlarındaki binlerce Ermeni’nin yaşadığı bölgeye yönlendirdi.
Rusya, önceden Ermenistan’a yakın bir pozisyon almışken, artık Azerbaycan’a ve Ermenistan’a eşit uzaklıkta durmayı tercih ediyor. Bu strateji Ağustos 2008’de Gürcistan’la yaşanan savaşın ardından güçlendi. Stratejik öncelik Gürcistan’ın tecrit edilmesi haline dönüştü. Dağlık Karabağ Sorunu ABD için, Orta Doğu’daki çatışmalardan daha az öneme sahip. Kongre’deki Ermeni lobisi, Hazar Denizi Havzası enerji güvenliği, ‘terörle mücadele’ ve Afganistan’a uçuşlarda Azerbaycan hava sahasını kullanabilmesi ABD için öncelikli konular.
Azerbaycan’ın olası anlaşmadan beklentisi, işgal altındaki toprakların geri verilmesi. Ermenistan’ın olası anlaşmadan beklentisi Karabağ Ermenilerine güvenlik garantisi verilmesi ve bağımsızlık oylaması yapılması. Anlaşmanın Azerbaycan için kaygı verici tarafı, ‘bağımsızlık’ seçeneğinin referanduma götürülmesi. Anlaşmanın Ermenistan için kaygı verici tarafı, Ermenistan ile Dağlık Karabağ topraklarını birbirine bağlayan ‘Laçin Koridoru’nun korunamaması ve uluslararası güvenlik garantilerinin bölgede kendi etkisini azaltması.
Ermenilerin Yaptığı Hocalı Katliamı
Ermeni silahlı grupları, 1992 Şubat ayında Hocalı’da başlattıkları baskından kaçmaya çalışan 160’dan fazla sivil Azeri Türkünü barbarca işkenceye tabi tutarak katlettiler. Ermeni silahlı güçlerinin yaptığı bu katliamı İnsan Hakları İzleme Örgütü o dönemde “en kapsamlı sivil katliam” olarak nitelendirdi. Bu arada Dağlık Karabağ’da silahlanan Ermeni birlikleri, boşaltılan Suça kentini ve Ermenistan’ı bölgeye bağlayan Laçin koridorunu ele geçirdiler.
Ermenilerin 1992 yılında başlattıkları bu savaş 1994 yılında sona erdiğinde savaş sırasında 30 bin kişi hayatını kaybetti. Dağlık Karabağ bölgesi ile “rayon” adı verilen 7 bölge Ermenistan tarafından işgal edildi. Ermenilerin işgali altındaki Rayonlarda sadece Ermeni ordusuna bağlı askerler bulunmaktadır. Bişkek Protokolü’nün 1994 Mayıs ayında imzalanmasıyla sağlanan ateşkesle savaşın resmen sona ermesine rağmen ihtilaflı bölgelerle ilgili anlaşma sağlanmadı. Ateşkes durumu 27 Eylül 2020 tarihine kadar, zaman zaman Ermenistan’ın yaptığı ateşkes ihlalleri dışında 26 yıl devam etti.
Bişkek Protokolü’nün imzalanmasıyla savaşın resmen sona ermesine rağmen ihtilaflı bölgeler için bir mutabakat sağlanamamış olması nedeniyle 1994 yılında sorunun çözümü için Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) önderliğinde Türkiye, Almanya, İtalya, Belarus, İsveç ve Finlandiya’nın da üye olduğu ABD, Rusya ve Fransa’nın eş başkanlığında Minsk Grubu oluşturuldu. Bu oluşumdan sonra on yılı aşkın süren müzakereler sonucunda, 29 Kasım 2007’de Azerbaycan ve Ermenistan’ın olumlu yaklaşımıyla Madrid Prensipleri olarak tanımlanan bir plan kabul edildi. Bu plana göre Dağlık Karabağ çevresindeki Rayonların Azerbaycan’a teslim edilmesi; Dağlık Karabağ’a ara statü verilip nihai statü için görüşmelerin başlatılması; Ermenistan ile Dağlık Karabağ arasındaki bir koridorun açılması; yerlerinden edilmiş kişilerin topraklarına dönmesi, AGİT tarafından bölgeye barış gücü gönderilmesi öngörüldü. Ancak 2007’den bu yana cephe hattında zaman zaman çatışmalar devam etti.
Zaman zaman üst düzey görüşmeler de yürütüldü. Azerbaycan Ermenistan’ın işgal ettiği topraklardan çekilmesini talep ederken Ermenistan, Dağlık Karabağ’a kendi kaderini tayin edeceği bir statü sağlanmaması halinde bunu yapmayacağını duyurdu. İki taraf günümüze kadar bir anlaşmaya varmadı.
27 Eylül 2020 tarihine kadar Haziran 2010, Haziran 2012, Ocak 2014, Ocak 2015 ve Nisan 2016’da ölümcül çatışmalar yaşandı. Her seferinde birkaç gün süren ve gerilimi tırmandıran çatışmalar olmasına rağmen Madrid Prensipleri ile kabul edilen “ara statü” devam etti. Ermenistan’ın Azerbaycan’a başlattığı saldırılara karşı işgal altındaki toprakların kurtarılması için Azerbaycan’ın başlattığı harekât ile bu ara statünün değişeceği, Azerbaycan topraklarının işgaline son verecek yeni bir statünün oluşacağı bir zemin meydana geldi.
Ermenistan’ın 27 Eylül’de 2020’de Azerbaycan’a saldırıyı başlatmasıyla Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ bölgesinde Ermenistan’ın işgal ettiği Azerbaycan yerleşim yerlerinin özgürlüğe kavuşturulması süreci başladı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Azerbaycan’a Güçlü Tam Destek Açıklaması
Türkiye Azerbaycan’ın başlattığı Dağlık Karabağ işgaline son verme harekâtına bütün gücüyle destek veriyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 28 Eylül Pazartesi günü yaptığı açıklamada, “Bölgede Dağlık Karabağ’ın işgaliyle başlayan krize artık bir son verilmelidir. İşgale uğrayan topraklar, Azerbaycan toprakları. ‘Artık hesap vakti geldi.’ Azerbaycan kendi göbeğini kendisi kesmek zorunda kalmıştır” ifadelerini kullandı.
Saldırgan, işgalci ve katliamcı Ermenistan 30 yıldır Azeri Türklerine yaptıklarını, işgalci olduğunu, Azerbaycan topraklarını katliamlarla işgal ettiğini, bir milyonu aşkın Azeri Türklerini Özyurtlarından göçmen durumuna düşürdüğünü unutmuş görünerek Türkiye’yi “gerilimi artırmakla” yalan propagandalarla suçluyor. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, Türkiye’nin Azerbaycan’a askeri uzmanlar, F-16 uçakları ve insansız hava araçları gönderdiği yönündeki yalana dayalı iddiaları kesin bir dille reddetti.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Azerbaycan’a destek mesajında “Azerbaycan’a yönelik saldırılarına bir yenisini ekleyen Ermenistan, bölgede barışın ve huzurun önündeki en büyük tehdit olduğunu bir kere daha göstermiştir. Türk Milleti her zaman olduğu gibi bugün de tüm imkânlarıyla Azerbaycanlı kardeşlerinin yanındadır” dedi.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 27 Eylül sabah saatlerinde Ermenistan ordusunun Azerbaycan sınırındaki köylere yönelik gerçekleştirdiği saldırıyı kınayarak Azerbaycan’a destek mesajı yayınladı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, destek mesajını Twitter hesabında şöyle paylaşmıştır:
“Ermenistan’ın tahrikkâr saldırganlığı karşısında gerekli ve yeterli bir tepki ortaya koyamayan uluslararası toplum çifte standardını bir kez daha göstermektedir. Yaklaşık 30 yıldır ihmalkâr tutumunu sürdüren Minsk üçlüsü de çözüm odaklı davranmaktan maalesef çok uzaktadır. Ermeni halkını, kendilerini felakete sürükleyen yönetimlerine ve onları bir kukla gibi kullananlara karşı geleceklerine sahip çıkmaya davet ederken, tüm dünyaya işgale ve zulme karşı verdikleri mücadelede Azerbaycan’ın yanında yer alma çağrısı yapıyoruz.
Bugün yaptığımız telefon görüşmesinde dirayetli ve kararlı duruşuna bir kez daha şahit olduğum Azerbaycan Cumhurbaşkanı kardeşim İlham Aliyev’e ifade ettiğim gibi, Türkiye ‘tek millet, iki devlet’ anlayışıyla, Azerbaycanlı kardeşleriyle dayanışmasını güçlendirerek sürdürecektir.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan Azerbaycan Topraklarına Saldıran Ermenistan’ı Kınadı
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 28 Eylül 2020 Uluslararası Deniz Hukuku ve Doğu Akdeniz Sempozyumu’na katıldı. Sempozyumda konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan Ermenistan’ın Azerbaycan’a saldırısına ilişkin olarak, “Dün Azerbaycan topraklarına saldıran Ermenistan’ı bir kez daha kınıyorum. Türkiye tüm imkânları ve tüm kalbi ile dost ve kardeş Azerbaycan’ın yanında olmayı sürdürecektir. Bölgede Dağlık Karabağ’ın işgali ile başlayan krize bir son verilmesinin vakti gelmiştir. Ermenistan’ın işgal ettiği Azerbaycan topraklarını derhal terk etmesi ile bölge yeniden barışa, huzura kavuşacaktır. Bunun dışındaki tüm dayatma ve teklifler sadece haksız ve hukuksuz olmakla kalmayacak Ermenistan’ı şımartmaya devam edecektir” şeklinde konuştu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rusya, Amerika ve Fransa’nın eş başkanlığında oluşan Minsk üçlüsünü hatırlatırken şunları söyledi: “Minsk üçlüsü denen Amerika, Rusya, Fransa bugüne kadar yaklaşık 30 yıldır bu sorunu çözmemişlerdir. Adeta bu sorunu çözmemek için de ellerinden geleni yapmışlardır. Şimdi ise akıl veriyorlar. Zaman zaman da tehdit ediyorlar. Nedir bu tehdit? ‘Türkiye burada mı, Türk askeri burada var mı?’ Bunu söyleyenler güneyimizde özellikle Suriye’nin kuzeyinde binlerce TIR silahı oraya taşıyanlardır. Bunu söyleyenler Suriye’nin kuzeyini parselleyen, orada üs kuranlardır. Bunu söyleyenler koalisyon güçleri ile Suriye’de cirit atanlardır. ‘Bunlar gelmişler Türk askeri burada mı, Türkiye silah naklediyor mu’ diyorlar. Bu akla bak! Adeta İlham Aliyev kardeşimiz sanki bunlara hesap verecek. Zaten 30 yıla yakındır size hep hesap verdiler, bu işi çözelim dediler. İşgale uğrayan topraklar kimin toprakları? Azerbaycan’ın. Bunu kabul ediyorsunuz. Dağlık Karabağ’ı kabul ediyorsunuz. Buradaki 1 milyonu aşkın insan topraklarından uzak şu anda Azerbaycan’da yaşıyor. İşgalciler ise oralarda. Bunun hesabını kimse sormuyor. ‘Artık hesap vakti geldi.’ Azerbaycan ister istemez kendi göbeğini kendisi kesmek durumunda kalmıştır” şeklinde konuştu.
Aliyev, “Cumhurbaşkanı Erdoğan Azerbaycan’ın Yalnız Olmadığını Gösterdi”
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Ermenistan’ın saldırılarına ilişkin açıklamalarının, Azerbaycan’ın haklı davasında yalnız olmadığını bir kez daha gösterdiğini belirtti.
Aliyev, Ermenistan yönetiminin “Dağlık Karabağ Ermenistan’dır” gibi ifadelerle müzakere sürecini anlamsız hale getirdiğini belirtti. Ermenistan’ın yeni saldırısının, “ilk saatlerinden itibaren kardeş Türkiye Cumhuriyeti tarafından her düzeyde şiddetle kınandığını ve hain bir eylem olarak görüldüğünü” hatırlatan Aliyev, mektubunda şunları kaydetti:
“Konuyla ilgili çok açık ve sert açıklamalarınız, Azerbaycan’ın haklı davasında yalnız olmadığını bir kez daha gösterdi. Türkiye’nin ilgili devlet kurumlarının yöneticileri, milletvekilleri ve sivil toplum temsilcileri de konuya sağlam ve net bir tavır koydu. Türk kardeşlerimizden her gün çok sayıda destek mektubu alıyorum. Tüm bunlar Azerbaycan-Türkiye birliğinin bir başka açık örneğidir ve Azerbaycan halkı tarafından çok değer görmektedir. Kendim ve Azerbaycan halkı adına size ve kardeş Türk halkına bu destekten dolayı teşekkür ediyorum.”
Üyesi oldukları Türk Konseyi’nin 28 Eylül’de Dağlık Karabağ sorununun Azerbaycan’ın uluslararası kabul görmüş sınırlarının egemenliği, toprak bütünlüğü ve dokunulmazlığı temelinde bir an önce çözülmesinin önemine ilişkin bir bildiri kabul ettiğini belirten Aliyev, bu bildiri için de Cumhurbaşkanı Erdoğan’a teşekkürlerini iletti.
Aliyev Muharebe Daima Devam Etmeyecek
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, TRT Haber’e özel açıklamalarda bulundu. TRT Haber’de sorulara yanıt veren Aliyev “Muharebe daima devam etmeyecek. Tabii ki barış sağlanacak. Artık bu bölgede uzun vadeli dayanıklı barış sağlanmalı. Türkiye’nin net tavrı çok önemli. Türkiye, ‘biz Azerbaycan’ın yanındayız’ dedi. Birçok başka aktörlere de bu bir uyarı oldu. Barış sürecinde Türkiye olmalıdır” ifadelerini kullandı.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in TRT Haber’e yaptığı özel açıklamanın satırbaşları:
“Azerbaycan Ordusu birçok yeri işgalden kurtardı. Öz topraklarımızı askerlerimizin gücüyle kurtarıyoruz.
Otuz yıldır müzakereleri umutla sürdürdük. Otuz sene boyunca Azerbaycan’a verilen sözler hayata geçmemiştir. Ermenistan, bize topraklarımızdan çıkacağız takvimi sunmalı. Biz isteriz ki bu sorun barışçıl yollardan çözülsün. Ordumuzun başarılı operasyonu sırasında ateşkes isteniyor. Paşinyan özür dilemelidir. Ermenistan Başbakanı Paşinyan, ‘Karabağ Ermenistan’ın değil’ demelidir. Bu savaşa biz başlamadık, biz topraklarımızı savunuyoruz. Tovuz çatışmalarında Ermenistan topraklarına geçmedik. Tarihi adalet diyor ki, Karabağ Azerbaycan toprağıdır. Biz hep müzakere masasında olumlu tavır sergiledik.
Ateşkesi sağlamak o kadar da kolay değil. Ateşkes tek taraflı sağlanmıyor. Şu an şiddetli çatışmalar var. Her iki taraf da talimat vermelidir. Bu zor bir süreçtir.
Minsk grubu eş başkanları ve diğer ülkeler sağlarsa ateşkes sağlanabilir. Türkiye güçlü bir devlettir. Dünya çapında büyük kapasitesi vardır. Bizim komşumuzdur. Türkiye bu işlerde faal olmalıdır. Türk kardeşlerime teşekkürlerimi iletiyorum. Başta Sayın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan olmak üzere. Türkiye’nin net tavrı çok önemli. Türkiye ‘biz Azerbaycan’ın yanındayız’ dedi. Birçok başka aktörlere de bu bir uyarı oldu. Barış sürecinde Türkiye olmalıdır.
Muharebe daima devam etmeyecek. Tabii ki barış sağlanacak. Artık bu bölgede uzun vadeli dayanıklı barış sağlanmalı.
Fransa kendini ayrı yere koyuyor, biz koymuyoruz. Bizi itham etti, bir devlet öz topraklarını fethedebilir mi? Fransa 93’te oy vermiştir. Kendi oyuna baksın.
Bizi en çok destekleyen, net şekilde Türkiye olmuştur. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın cesaretli açıklamaları birçok ülkeye uyarı olmuştur. Tüm kürsülerden biz birbirimizi destekliyoruz.
Rusya ile bugün birçok alanlardaki ilişkiler çok yüksek seviyededir. İki ülke de bu ülkeye stratejik partnerlik ilişkisi açısından yaklaşmaktadır. Rusya bu meseleye ilişkin çok mesuliyetli ve büyük ülke gibi tavır gösteriyor. Olumlu mesajlar gelmektedir. Herhangi bir tarafı tutmuyor.
Ermenistan neden Tovuz’a saldırdı? Neden onlar Temmuz ayında bu provokasyonu Azerbaycan sınırında yaptılar? Onların hangi hedefleri vardı? Bir hedefi vardı. Ermenistan bizim doğrudan kendilerine saldırmamızı istiyor. Biz onların sınırını geçelim diye… Ermenistan Rusya’nın bu sürece dâhil olmasını istiyor. Esas amaçları Azerbaycan topraklarını işgal etmek ve petrol boru hattına geçip orayı kontrol altına almaktı. Geçemeyince geri çekildiler ve yardım istediler.
Ermenistan’da çok derin bir kriz yaşanıyor şu anda. Bu kriz neticesinde siyasi ilişkileri bozuldu. Paşinyan, muhalifleri hapse atıyor şu an.”
Ermenistan’ın Kara Propagandaları
Azerbaycan’a karşı kara propaganda bir saniye durmuyor. Birkaç sebebi var. İlki, Ermeni lobisi bize karşı daima harekâtta. Bizim üstümüze leke atmak, imajımızı batırmak çabasındalar. Ermeni lobileri dünyanın birçok ülkesinde var. Bize saldırıyorlar. Olmadık yalanları uyduruyorlar. Bu çatışma döneminde Ermeni lobisi tüm gücünü sevk edip, kara propagandalarını ortaya koyuyor ama bize yapışmıyor.
Türkiye’nin F-16 uçağı Ermeni uçağını vurdu dediler. Bu kara propaganda üyeleri bunu ortaya attı. Bize çamur attılar, leke vurdular. Sonra yalan olduğu görüldü. Özür dileyin.
İHA-SİHA’lar
Türkiye’nin üst düzey SİHA’ları sayesinde can kayıpları azaldı. Bu SİHA’lar Türkiye’nin potansiyelini gösteriyor, bizi güçlendiriyor. Can kaybımızı önledi. Daha çok insan helak olabilirdi. Bunlar Türkiye halkının potansiyelini gösteriyor. Biz çok mutlu ülkeyiz ki, Türkiye gibi bir müttefikimiz, kardeşimiz var. Türkiye’nin bize gösterdiği manevi destek ve savunma ürünlerinin bizde olması bizi güçlendirir. Türkiye NATO’da ikinci ülkedir. Kimse Türk ordusunun karşısında duramaz. Bunu herkes gördü. Bizim de kimse karşımızda duramayacak.
Gence’ye saldırı, Ermenistan’ın terörist ülke olmasını bir kez daha göstermiştir. Sivilleri vurmak, sivil şehri vurmak kabul edilemez. Gence içinde top, tank yoktur. Neden vuruyorsun? Azerbaycan ve Türk nefreti onların kanındadır.
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu’nun Bakü Ziyareti
Çalışma ziyareti için 6 Ekim tarihinde Bakü’ye giden Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Cumhurbaşkanı Aliyev tarafından kabul edildi. Görüşmede, Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov, TBMM Türkiye-Azerbaycan Parlamentolar Arası Dostluk Grubu Başkanı Şamil Ayrım ve Türkiye’nin Bakü Büyükelçisi Erkan Özoral da bulundu. Bakan Çavuşoğlu, ziyaretiyle ilgili TRT Haber’e konuştu, soruları cevapladı.
Azerbaycan Çok Kararlı
“Azerbaycan’a desteğimizi Bakü’den dile getirmek için ziyaret yaptık. Cumhurbaşkanımızın selamlarının yanında Türk halkının selamlarını ve dualarını da kendilerine ilettik. Sahadaki durum hakkında Sayın Cumhurbaşkanı Aliyev bizlere bilgi verdi. Azerbaycan ordusu kendi topraklarını geri alma, kurtarma konusunda önemli bir mücadeleyi başarıyla veriyor.
Önümüzdeki süreçte bu mücadeleyi devam ettirmek için de kararlı gördük. Özellikle Karabağ dâhil işgal altındaki toprakların kurtarılması konusunda Azerbaycan çok kararlı. Biz de Türkiye olarak, Türk halkı olarak Azerbaycan’ın her konuda yanında olduğumuzu gösterdik, gösteriyoruz. Şu anda somut olarak Azerbaycan’ın herhangi bir talebi yok çünkü yeterli kapasitesi var, gücü var. O nedenle Ermenistan sivil yerleşim yerlerine saldırıyor çaresizce, aciz bir şekilde. Bu esasen insanlık suçu ve uluslararası toplumun dikkatine getireceğiz. Uluslararası örgütler nezdinde bu işin takibini de Azerbaycan ile yapacağız.
Azerbaycan hukuken de ahlâken de haklı durumda. Yani moral üstünlüğü var. Bu haklı davayı her yerde de iyi anlatmamız lazım. Birçok ülke Azerbaycan topraklarının 30 yıldır işgal altında olduğunu bilmiyor. Azerbaycan bugün kendi topraklarında Ermenistan saldırganlığı, terörüyle mücadele ediyor. Adeta haydut bir devletin uygulamaları var. Bunları iyi anlatacağız. Uluslararası hukuk açısından da haklıyız. Hakkımızı almak için ve müdafaa etmek için birlikte nasıl çalışabiliriz, neler yapabiliriz bunları konuştuk.
Herkes ateşkesten bahsediyor. Ateşkesin ne faydası var? Azerbaycan topraklarının azad edilmesini sağlayacak mı ateşkes? Hayır. Bugüne kadar çok sayıda Ermenistan saldırısı oldu. Artık bu işin kökten çözülmesi gerekiyor. Bunun da çaresi bellidir.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Net Açıklama: “Zafere Kadar Azerbaycan’ın Yanındayız”
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan dünya medyası ve kamuoyunun merakla beklediği açıklamasını kararlı ve net şekilde yaptı. Cumhurbaşkanı Erdoğan istikrarı bozan, barışa darbe indiren, Azerbaycan topraklarını işgal eden, Azerbaycan’a saldıran Ermenistan’a karşı Türkiye’nin net tutumunu açıkladı ve değerlendirmeler yaptı. Cumhurbaşkanı Erdoğan bu değerlendirmelerinde “Karabağ meselesi çözüme kavuşmadan bölgedeki huzursuzlukların ve çatışmaların bitmesi mümkün değildir. Azerbaycanlı kardeşlerimize gazanız mübarek olsun diyorum” şeklinde yaptığı açıklamasını uluslararası ajanslar son dakika olarak duyurdu. Cumhurbaşkanı Erdoğan kalın çizgilerle yaptığı bu açıklamasıyla dünyaya Türkiye’nin kararlılığını ilan etti.
Cumhurbaşkanı Erdoğan 5 Ekim tarihinde Külliye’de gerçekleştirilen Cumhurbaşkanlığı Kabine toplantısına başkanlık etti. Önemli kararların alındığı 3 saat 20 dakika süren toplantının hemen ardından millete seslenen Cumhurbaşkanı Erdoğan, Azerbaycan-Ermenistan konusu başta olmak üzere önemli açıklamalar yaptı.
Ermenistan, Azerbaycan Topraklarından Çekilmeli
AGİT Minsk Grubu üç tane eş başkana; ABD, Fransa ve Rusya’ya bu işi çözün diye yetki verdi. Fakat bu eş başkanların bugüne kadar somut olarak bir adım attığını ya da öneri getirdiğini biz görmedik. Yaklaşık altı yıldır Dışişleri Bakanı’yım. Bu süreçte defalarca Minsk Üçlüsü ile eş başkanlarla görüşmeler yaptık. Orada da sorduk. Klasik açıklamaları tekrar ediyorlar. Bu üçlüyle bir yere varılamayacağını herkes gördü. Biz tabii ki her zaman çözüm sürecinde olmak isteriz. Bugüne kadar çözümle ilgili, barışçıl bir şekilde bu işin çözülmesi konusunda Azerbaycan’ın toprak bütünlüğü ve BM kararları çerçevesinde tabii çaba sarf ettik. Artık daha aktif bir şekilde çalışmamız lazım. Bu işin AGİT çatısı altında çözülmesi gerektiğine inanıyoruz. Ama ikili, üçlü düzeyde ya da diğer formatlarda Türkiye olarak çaba sarf ediyoruz. Minsk Grubu içinde olsun ya da genişletilmiş bir format içinde olsun tabii ki yer almak isteriz. Bu sorunun kökten çözümü konusunda da daha güçlü şekilde katkı sağlamak isteriz. Ama burada temel prensip şu: Bir an önce Ermenistan, Azerbaycan topraklarından çekilmeli. Her şartta, kardeş Azerbaycan’ın yanında olmaya devam edeceğiz.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın özellikle Azerbaycan konusundaki açıklamalarını son dakika olarak duyuran uluslararası ajanslar “Zafere kadar Azerbaycan’ın yanındayız” ifadelerini öne çıkardı.
Cumhurbaşkanı Net, Açık ve Kararlılıkla “Tüm Kalbimizle Yanlarındayız”
Cumhurbaşkanı Erdoğan açıklamasında “Kardeş Azerbaycan halkı yıllarca hem işgalin hem kayıplarının acısı ile yaşadı. Ermenistan geçmişte işlediği cürümlerin bedelini ödememiş olmanın şımarıklığı ile yeniden Azerbaycan topraklarına saldırınca bu defa hiç beklemediği bir tepkiyle karşılaştı. Azerbaycan ordusu hızla harekete geçti. Karabağ’daki pek çok yer işgalden kurtarıldı. Türkiye olarak tüm kalbimiz ve imkânlarımızla Azerbaycan’ın yanında olduğumuzu söylüyoruz. Azerbaycan’ın işgal altındaki topraklarını kurtarma mücadelesine destek vermek her onurlu devletin vazifesidir” dedi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Açıklamasında Önemli Noktalar
“Ülkemizde milletimizin faydasına ve çıkarına olan her çabayı değersiz hale getirme gayretinde olanlar daha da önemlisi muarızlarımıza malzeme sağlamayı misyon edinmiş bir güruh bu konuda da meydana çıktı. Ülkemiz teröristlerle mücadele eder, bunlar teröristlerin yanında yer alır. Ülkemiz Akdeniz’de haklarını savunmanın mücadelesine girişir, bunlar rakiplerimizin yanında saf tutar. Ülkemiz pek çok alanda çifte standarda maruz kalır, bunlar hep karşımızdakilerle hareket eder. Ülkemiz ekonomisine tuzaklar kurulur, bunlar felaket tellallığıyla hasımlarımızın değirmenine su taşır. Ülkemiz pek çok bölgede hakkın, hukukun, adaletin, insani değerlerin kavgasını verirken bunları hep zalimlerin yanında görürüz. Türkiye’nin karşısında kim varsa onunla birlikte olmayı hayatlarının tek gayesi haline getirmiş olan bu kesimin başka yerde de örneği yoktur.
Özellikle son 10 yılda bölgemizde yoğunlaşan kriz ve çatışma alanlarına baktığımızda Türkiye’nin tam manasıyla bir kuşatma altına alınmaya çalışıldığını görüyoruz. Kafkasya’dan Balkanlara, Karadeniz’den Akdeniz’e kadar uzanan bu kuşatma projesinde asıl hedefin Türkiye olduğu çok açıktır. Türkiye güçlü bir şekilde ayakta kaldığı müddetçe bölgedeki diğer hiçbir senaryonun orta ve uzun vadede başarı şansı olmadığını, bizim kadar bu oyunu tezgâhlayanlar da biliyor.
Türkiye, terörle mücadelede tarihinin en başarılı dönemini yaşıyor. Çevremizdeki kuşatmanın zincirlerini birer birer kırıyoruz. Daha düne kadar ülkemize karşı buyurgan bir dille konuşmayı adet haline getirmiş olanlar, artık bizimle eşit şartlarda müzakere noktasına geldi. Ülkemizi bölgesel ve küresel tüm meselelerde dışarda bırakıp, sadece alınan tedbirleri, kararlara tabi kılma politikalarını tümüyle çökerttik.
Bölgedeki en önemli hadiselerden biri de işgalci Ermenistan’ın Azerbaycan topraklarına karşı yeniden başlattığı saldırıların ardından yaşanan gelişmelerdir. Uluslararası toplum, Karabağ ve Azerbaycan topraklarının bir bölümü Ermeniler tarafından işgal edilirken bu alçaklık karşısında sessizliğe bürünmüştür. İnsanlığın yüz karası katliamlar gerçekleştirilmiştir. Ermenilerin çocuk kadın erkek demeden yaptıkları ve övünçle anlatmaktan çekinmedikleri katliamları da cezasız bırakılmıştır.
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) bünyesinde ABD-Fransa-Rusya tarafından oluşturulan Minsk Grubu, sorunu çözmek yerine adeta çözümsüzlüğe terk etti. 30 yıldır Minsk üçlüsü sorunu ihmal ettiği için bu sorun bu hale geldi. Kardeş Azerbaycan halkı yıllarca hem işgalin hem kayıplarının acısı ile yaşadı. Ermenistan geçmişte işlediği cürümlerin bedelini ödememiş olmanın şımarıklığı ile yeniden Azerbaycan topraklarına saldırınca bu defa hiç beklemediği bir tepkiyle karşılaştı. Azerbaycan ordusu hızla harekete geçti. Karabağ’daki pek çok yer işgalden kurtarıldı.
Türkiye olarak tüm kalbimiz ve imkânlarımızla Azerbaycan’ın yanında olduğumuzu söylüyoruz. Azerbaycan’ın işgal altındaki topraklarını kurtarma mücadelesine destek vermek her onurlu devletin vazifesidir.”
Bölgemizdeki Haydut Devletler
Cumhurbaşkanı Erdoğan açıklamasını şöyle sürdürdü: “Dünya haydut devletlerden ve onların haydut yöneticilerinden kurtarılmadan insanlığın kalıcı barışa ve huzura kavuşması mümkün değildir. Maalesef özellikle bizim bölgemizde haydut devlet sayısı oldukça fazla. İsrail’den Kıbrıs Rum Kesimine ve Suriye rejimine kadar uzanan bu haydut devletler hem kendi vatandaşlarına zulmediyor hem de dünyanın istikrarını bozuyor. Küresel güçlerin eteği altına saklanarak insanlığın başına adeta bela olan bu devletlerin kullandıkları yöntemlerin devri artık kapanıyor. Dünya bu zulmü daha fazla taşıyamaz.
Türkiye elindeki imkânlarla haksız, hukuksuz çirkin ve kanlı oyunları bozmakta kararlıdır. Bunun için BM’de ‘dünya beşten büyüktür’ diyoruz. Bunun için gerektiğinde yedi düvele meydan okuma pahasına hakkın yanında yer alıyoruz. Azerbaycan’ın Karabağ’ı ve işgal altındaki topraklarını kurtarma mücadelesinde yaptığımız da bundan ibarettir.
Karabağ meselesinin bu şekilde çözüme kavuşması hem tarihin hem hukukun hem de coğrafyanın gerçeklerinin icabıdır. Aksi takdirde bölgedeki huzursuzlukların ve çatışmaların bitmesi mümkün değildir. Bir kez daha Azerbaycanlı kardeşlerimize gazanız mübarek olsun diyor kutlu mücadelelerinde zafere kadar yanlarında olduğumuzu tekrarlıyorum” dedi.