Dünya Gündem

İRAN’IN ORTADOĞU POLİTİKALARINA AĞIR DARBE

  • Mart 2, 2020
  • 0

Orta Doğu’da çizdiği rol ile birlikte bölgenin kilit isimlerinden bir tanesi olan Kasım Süleymani’nin öldürülmesi gündeme bomba gibi düştü. ABD’nin Devrim Muhafızları Ordusu komutanını vurmasının ardından Donald Trump,

İRAN’IN ORTADOĞU POLİTİKALARINA AĞIR DARBE

Orta Doğu’da çizdiği rol ile birlikte bölgenin kilit isimlerinden bir tanesi olan Kasım Süleymani’nin öldürülmesi gündeme bomba gibi düştü. ABD’nin Devrim Muhafızları Ordusu komutanını vurmasının ardından Donald Trump, Sosyal medya hesabından ABD bayrağı paylaşmış ve İran için tehdit dolu sözler söylemişti. Sabah saatlerinde ajansların geçtiği son dakika haberinde ise İran, bölgede ABD’ye ait olan iki üssü füzelerle vurdu.

Kasım Süleymani’nin ABD tarafından öldürülmesi aradaki çatışmanın kilit ismi oldu. Başkan Donald Trump’ın bizzat talimatıyla öldürülen komutan doğrudan dini lider Ali Hamaney’e bağlı Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı olarak görev yapıyordu.

Yoksul köylü bir ailenin çocuğu olarak 11 Mart 1957’de Rabor’da doğdu. Gençliğinde, Kirman’a taşındı ve babasının borçlarını ödemeye yardımcı olmak için inşaat işçisi olarak çalıştı. 1975 yılında Kirman Su Örgütü için bir yüklenici olarak çalışmaya başladı. Çalışmadığı zamanlarda jimnastik ağırlık kaldırma gibi sporlarla uğraşırdı. Ayrıca Ayetullah Humeyni’nin himayesindeki Hüccet Kamyab adında yerel bir vaizin vaazlarını dinlemeye giderek zamanını geçirirdi.

Süleymani, 1979 yılında İran İslam Devrimi’nden sonra kurulan İran Devrim Muhafızları Ordusu’na katıldı. İran-Irak Savaşı’nda görev aldıktan sonra Kirman Eyaleti Devrim Muhafızları komutanı oldu. 1998 yılından 2020 yılındaki ölümüne kadar ise, yurt dışı operasyonlar ile ilgilenen İran Devrim Muhafızları Ordusu Kudüs Gücü komutanı olarak görev yaptı. Askeri kariyerinde Lübnan’daki Hizbullah’ın askeri kanadının liderlerinden biri olan Süleymani, Suriye İç Savaşı’nda Suriye Hükûmeti ve Beşşar Esad’ı destekleyen çatışmalarda ve 2015’te Rusya-İran-Suriye-Irak koalisyonunun kurulmasında rol oynadı.

Süleymani, 3 Ocak 2020’de, uçakla gittiği Irak’ın başkenti Bağdat’ta Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump’ın talimatıyla uğradığı bombalı saldırıda öldürüldü.

Dış basından alınan bilgilere göre verdiği röportajda Süleymani’nin Amerikan büyükelçiliklerine saldırı planladığını söyleyen Trump, “Bunların 4 büyükelçilik olduğuna inandığımı söyleyebilirim” dedi.

ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), Süleymani ve Haşdi Şabi Başkan Yardımcısı Ebu Mehdi el-Mühendis’in, 3 Ocak sabahı Bağdat Havalimanı yakınına düzenlenen saldırıda öldürüldüğünü açıklamıştı. Saldırıda, Süleymani ve İranlı subayların yanı sıra Mühendis’in de aralarında bulunduğu 5’i Iraklı toplam 10 kişi hayatını kaybetmişti. İran lideri Ayetullah Hamaney, olayın ardından yaptığı ilk açıklamada, ABD’den intikam alınacağını söylemişti.

İran’ın yarı resmi ajansı Tesnim’in haberine göre, İran Devrim Muhafızları Ordusu Hava Kuvvetleri Komutanı Tuğgeneral Emir Ali Hacızade, ABD’nin bölgede kullandığı dört üssün 3 Ocak’ta Bağdat Havalimanı’nda İranlı General Kasım Süleymani’nin de aralarında bulunduğu 10 kişinin öldürüldüğü saldırıyla ilgisi olduğunu açıkladı.

Saldırının yaşandığı gece ABD’nin bölgedeki üslerinden ağır mühimmat taşıyan uçakların kalktığını gözlemlediklerini aktaran Hacızade, “Genellikle Kuveyt’teki Ali Al Salem Hava Üssü’nden kalkan MQ-9 tipi insansız hava araç öldürüldüları(saldırı esnasında) bölge üzerinde bulunuyordu” dedi.

ABD’nin saldırıda Irak’taki üsleri de kullandığını ifade eden Hacızade,“Helikopterler de Irak’ta bulunan Taci ve Ayn el-Esed Hava Üssü’nden kalktılar. Bu durumu gözlemledik ancak hedeflerinin ne olduğunu bilmiyorduk” değerlendirmesinde bulundu.

Hacızade, saldırı esnasında ABD’ye ait bir F-15 tipi savaş uçağının da Bağdat Havalimanı yakınlarında bulunduğunu belirterek, “Bizim incelemelerimize göre, en az dört ABD üssü bu saldırıda kullanıldı” ifadesini kullandı.

ABD, 3 Ocak’ta İran Devrim Muhafızları Ordusu’na bağlı Kudüs Gücü Komutanı General Kasım Süleymani ve Haşdi Şabi Başkan Yardımcısı Ebu Mehdi Mühendis’in de aralarında bulunduğu 10 kişiyi Bağdat Havalimanı’nda düzenlediği bir hava saldırısında öldürmüştü. İran Devrim Muhafızları Ordusu da 8 Ocak’ta ABD’nin Irak’taki Ayn el-Esed Hava Üssü’ne füze saldırısı düzenlemişti.

İnişli çıkışlı dönemler yaşansa da ABD-İran ilişkilerindeki gerginlik, İranlı Komutan Kasım Süleymani’nin 3 Ocak’ta hava saldırısında öldürülmesiyle krize dönüştü. İran lideri Ali Hamaney, Devrim Muhafızları Ordusuna bağlı Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani’nin öldürüldüğü gün yaptığı açıklamada, ABD’den “sert bir intikam” alınacağını duyurdu. ABD Başkanı Donald Trump ise İran’a ait 52 hedef belirlediklerini ve Tahran’ın muhtemel bir saldırısına karşılık bu hedefleri vuracaklarını bildirdi.

ABD ve İran ilişkilerinde 1950’li yıllardan bu yana yaşanan bir dizi dönüm noktası bulunuyor. İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi, İngiltere-ABD ekseninde hareket etmesi nedeniyle ülkedeki milliyetçiler tarafından eleştiriliyordu.

İran petrolünün millileştirilmesi hareketine önderlik eden Başbakan Muhammed Musaddık, 19 Ağustos 1953’te ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) tarafından tertip edilen ve “Ajax Operasyonu” olarak tarihe geçen darbeyle devrildi.

Musaddık, askeri mahkemede “ihanet” suçlamasıyla yargılanıp mahkum edildi. 3 yıllık hapis cezasından sonra, memleketi Ahmed Abad köyünde ölünceye kadar ev hapsinde tutuldu.

ABD ve İran, 1957’de sivil nükleer işbirliği anlaşması imzaladı. Anlaşma, İran’a nükleer enerji sektöründe kullanması için, uranyum zenginleştirme taahhüdü içeriyordu. Anlaşma kapsamında ABD, 1967’de İran’a nükleer reaktör başlığı verdi. İki ülke, bir yıl sonra da nükleer silahların yayılmasının önlenmesi anlaşması imzaladı. Bu anlaşmaya göre, İran nükleer silaha dönüşmeyecek, sivil programa sahip olabilecekti.

Ülke içinde 1970’li yıllarda muhalif hareketlerin güçlendiği dönemde, sürgündeki din adamı Humeyni, Şah’a karşı siyasal muhalif grupları bir araya getirdi. İslamcı, solcu ve liberal grupların ortaklaşa gerçekleştirdikleri devrim neticesinde Şah, ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.

Fransa’nın başkenti Paris’ten İran’a 1 Şubat 1979’da dönen Humeyni, 11 Şubat’ta devrim yaptı. Devrim taraftarları, 4 Kasım 1979’da ABD’nin Tahran Büyükelçiliğini basıp 52 çalışanını rehin aldı. Washington yönetimi, 1980’de İran ile diplomatik ilişkilerini kesti. Dönemin ABD Başkanı Jimmy Carter’ın görev süresinde yapılan rehine kurtarma operasyonu, başarısız oldu. İran, 1981’de Carter’ın makamını Ronald Reagan’a bırakmasından hemen sonra, 444 gün tuttuğu rehineleri serbest bıraktı.

Şentop, İran Devrim Muhafızlarına bağlı Kudüs Gücü Komutanı General Kasım Süleymani’nin ABD hava saldırısında öldürülmesini de anımsatarak, şunları kaydetti:

“Dün yaşanan olayla ilgili, İran’ın resmi bir görevlisi Kasım Süleymani ABD tarafından düzenlenen suikastla öldürülmüştür. Orta Doğu’daki gelişmeler başta Kasım Süleymani’nin oradaki faaliyetleri, yapmış olduğu işlerle ilgili farklı yorumlar var. Bilhassa Suriye’de, Irak’ta yaşayan mezhep farklılıkları sebebiyle çatışmalar içerisinde bulunan çevreler arasında Kasım Süleymani’nin faaliyetlerine karşı reaksiyon gösteren, bundan rahatsızlık duyan pek çok insan vardı. Sünnilerle ilgili yapılan katliamlar konusunda tepki gösteren çevreler vardı, bu işin bir boyutu. Başka bir boyutu da şuanda egemenlik hakkına sahip, bağımsız bir devletin bir kamu görevlisinin başka bir devletin yetkilileri tarafından üçüncü bir ülke içerisinde öldürülmesi meselesidir. Bu anlamda uluslararası hukuk bağlamında endişe verici bir tablo bu.” Şentop, bu durumun Orta Doğu’da başta Irak olmak üzere gelişmelere olumlu katkı vereceğini düşünmediğini ifade etti.