Jeolog Prof. Dr. Naci Görür, olası İstanbul depreminin neden olabileceği tehlikelere dikkat çekti. Görür, özellikle şehrin içme suyu ihtiyacını karşılayan barajlarla ilgili uyardı, eleştirileri de oldu.
Prof. Dr. Görür, “İSKİ’nin barajlarında ben de görev yaptım. 14 tane barajın, 7’si çok tehlikeli. Yani bu depremi çıkartır veya çıkartmaz.” diyerek önemli bir uyarıda bulundu.
“RAFLAR PROJE DOLU AMA İSTANBUL DEPREME HAZIR DEĞİL”
“Sürekli proje, proje… Bütün raflar proje doldu. Eminim dünyada en fazla deprem hazırlık projesi yapan ülke Türkiye’dir. İstanbul depreme hazır değil. Yapılması gerekenlerin yanında daha az.” eleştirisinde bulundu.
“DEPREM SONRASI ATIK TEHLİKESİ”
Belediyeler ve hükümetin koordineli bir şekilde çalışması gerektiğine dikkat çeken Naci Görür’ün diğer bir uyarısı da depremden sonra ortaya çıkacak atıklarla ilgiliydi.
Görür, “İstanbul’da en az yüz milyon ton atık çıkar. Bunun içinde asbest de dahil, parlayıcı, patlayıcı, toksin, kimyevi maddelerin hepsi olur. Bunları şimdiden, uluslararası yöntemlere göre nasıl bertaraf edeceğiz? Nasıl bunları ortadan kaldıracağız? Nasıl geri dönüşüme tabii tutacağınızın planlanması lazım.” açıklamasında bulundu.
Olası Marmara depreminde herkesin bahsettiği felaket senaryosu tam olarak ne?
İstanbul’un merkezinde yaşayan dört kişilik bir aile… Saat gece 03.00… Beklenen Marmara Depremi gerçekleşiyor… Sallantıyı hisseden karı koca hemen yataktan fırlıyor. Ayakta durmakta zorlanıyor, ama çocukların odasına gitmeyi başarıyorlar. Birbirlerine sarılıyor ve depremin bitmesini bekliyorlar. O sırada elektrikler kesiliyor, göz gözü görmüyor. Evin içinde birbirine çarpan eşyaların sesleriyle dışarıda yıkılan binaların gök gürültüsünü andıran sesleri birbirine karışıyor. Deprem nihayet sona erdiğinde aile bireyleri ilk gördükleri cep telefonunu alarak hızlıca binayı terk etmeye yöneliyor. Sarsıntının etkisiyle kapı sıkışmış. Baba hemen davranıyor ve bütün gücüyle panik içinde kapıyı açıyor. Bir çocuğu anne diğerini baba kucağına alıyor ve beş katlı binanın dördüncü katındaki evlerinden çıkmaya çalışıyorlar. Bu sırada bir artçı oluyor ve aile adımlarını hızlandırıp koşarak binadan çıkıyor.
Maalesef her yerde koşturan insanlar ve yakından bildiğimiz acı görüntüler var. Eşyaları evde kalmış bu aile, hasar görmüş evlerine geri gidemiyor. Ellerindeki tuttukları sinyal alamayan telefon ise sadece el feneri vazifesi görmekte. Araçları zarar görmüş durumda, ama zaten yolları kullanmak da pek mümkün görünmüyor. Bu ailenin evi yıkılmadı ama felaket burada bitmiyor. Şimdi ne yapacak, nereye gidecek, nasıl hayatta kalacaklar?
17 Ağustos’un yıl dönümünde deprem gerçeğine (uzmanlara göre) yaşanması olası bir senaryo ile bakmak istedik. Muhtemel senaryoları, deprem öncesi ve sonrası yapmamız gerekenleri İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Meteoroloji Mühendisliği Bölüm Başkanı, Afet Yönetimi Enstitüsü ve İklim Değişikliği Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu ile Kocaeli Üniversitesi Jeofizik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şerif Barış’tan dinleyelim…
KRİTİK NOKTA: BİNADAN ÇIKARKEN NEYE DİKKAT EDİLMELİ?
Prof. Dr. Şerif Barış evden çıktıktan sonra yapılması gerekenlerden önce evdeyken dikkat edilmesi gerekenlere dikkat çekti: “Kişilerin önce deprem sırasında doğru davranması lazım. Çökkapan-tutun metodunu uygulayacaklar, sarsıntı bittikten sonra kendilerini muayene edecekler, yaralanma yoksa deprem çantalarını alacaklar. Binayı tahliye ederken dikkat edecekleri en önemli şey başlarını korumak olacak. Defter, kitap, yastık o da yoksa iki ellerini kafalarının üzerine koyarak güvenli bir şekilde binadan çıkacaklar ve toplanma alanına kadar elleri başlarının üzerinde gidecekler.”
DEPREM İÇİN EN KÖTÜ ZAMAN GÜN VE HAFTA ORTASI
Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu ise öncelikli olarak deprem için en kötü zamanın gün ortası ve hafta ortası olduğunu söyledi. Aile bireylerinin hepsinin ayrı yerlerde olduğu gün ortası saatlerde kişilerin birbirine ulaşma şansının çok düşük olduğundan bahseden Kadıoğlu, “Depremin gece olması gün ortasında yaşanmasından daha iyidir. Çünkü aile bireyleri bir aradadır, anne babalar hemen çocukların odasına koşar onları sarmalar ve başarabilirlerse beraber dışarı çıkabilirler” dedi.
‘EVLERİNİN ÖNÜNDEN AYRILMAK İSTEMEYECEKLER’
Gece yaşanan depremde evlerinden çıkmayı başaran dört kişilik aileyi neler beklediğini ise Kadıoğlu şöyle anlattı:
— Bu aile ve hayatta kalmayı başarabilmiş herkesi bekleyen senaryo şudur:
Enkaz altındakilerin çığlıklarıyla sabah olacak. Sabah olduğunda enkaz altından gelen yardım seslerinin bazıları kesilecek çünkü maalesef enkazdakilerin bir kısmı hayatını kaybedecek bir kısmı da bayılacak. İnsanlar eve giremeden aç susuz, ne olduklarını anlamadan çaresiz şekilde sabahlayacaklar.
— Yollar kapalı olacağı için başka bir yere gitmeleri ve yakınları ile haberleşmeleri de pek mümkün olmayacak. Bir süre sonra tuvalet ihtiyaçları olacak ve belki de mecbur kalıp hasarlı binalarına geri girecekler. Bu arada artçılar sebebiyle hasar görmüş binalardan birkaç tanesi daha yıkılacak.
— Toplanma alanına gidebilirlerse ne âlâ. Ancak toplanma alanı büyük afetlerde kâğıt üzerinde kalan bir eylem oluyor. İnsanlar evlerinden uzaklaşmak istemiyor çünkü maddi manevi değerli eşyalarının kaybolmasından, çalınmasından korkuyorlar. Hatta evlerinin önüne çadır kurup orada kalmak istiyorlar. “İşin doğrusu bu mu?” diye sorarsak hayır değil ama insanlar ne yapacak?
— İşin doğrusu en baştaki doğrudur; bina yıkılmayacak! Bir yerde binalar yıkılınca orada afeti yönetmek, başka bir doğru aramak mümkün değil. Binalar depremde çatlayabilir, patlayabilir, hasar görebilir ama asla yıkılmamalı. Binaların yıkıldığı bir yerde afet yönetimi diye bir şey yoktur.
İki uzman isim de depremde binadan çıktıktan sonra en önemli sorununun iletişim olduğunu söyledi. Kadıoğlu, “En büyük yanlış GSM operatörlerinin çalışmasını beklemekten kaynaklanıyor. GSM operatörleri, acil durum haberleşme sistemi değildir. GSM operatörleri afet anında çalışmaz çünkü sisteme çok büyük bir yük biner. İnsanlar video, fotoğraf paylaşmaya başlıyor, kendi yaşadıklarını anlatmak istiyor, yakınlarıyla haberleşmeye çalışıyor. Bu kadar veriyi, görseli, videoyu dünyanın hiçbir yerindeki GSM operatörlerinin taşıması mümkün değil. Öte yandan tabii ki GSM operatörlerinin baz istasyonlarını sağlam binalara kurması gerekiyor. Almaları gereken önlemler bulunuyor ama hiçbir zaman GSM operatörlerinin acil durum haberleşme sistemi olmadığını unutmamak gerekiyor” dedi.
ŞEHİR DIŞINDA BİR YAKIN BELİRLEYİN, SMS ATIN
Prof. Dr. Barış ise Japonya’daki bir sistemden bahsetti ve telefonları yanlarında olanların yapması gerekenleri anlattı: “Japonya’da 171 diye bir hat var, bu hattı arıyorsun ve iletişim kurmak istediğin kişinin numarasını vererek mesaj bırakıyorsun. O kişi de 171’i arıyor, senin numaranı tuşlayarak o mesajı dinliyor. Türkiye’de böyle bir sistem olmadığı için en kolay ve güvenli iletişim yolu SMS olacaktır. Aile önceden şehir dışında yaşayan bir yakını belirlemeli ve binadan sağ salim çıktıktan, toplanma alanına gittikten sonra o kişiye “İyiyim, toplanma alanındayım” diye SMS atmalı. Telefon, WhatsApp gibi uygulamaları kullanmamak, SMS atmak önemli.”
Peki beklenen Marmara depreminde İstanbul ve çevresine nerelerden, ne kadar ve nasıl yardım gelecek? Mikdat Kadıoğlu, “Afetlerde ilk dakikalarda evdekiler birbirine yardım ederler, 30 dakika sonra konu komşu birbirine yardım eder, üç gün sonra da profesyonel ekipler gelir. Bunun standardı budur. Beklenen Marmara depreminde ve İstanbul gibi çok büyük bir şehirde ise üç gün sonra bile herkese yardım ulaşması çok büyük mucize olur” dedi ve ekledi:
“Beklenen Marmara depreminden yakın kentler de etkileneceği için ülkenin diğer bölgelerinden yardım gelmesi planlanıyor. Deprem sonrası ilk 72 saate ‘altın saatler’ deniyor. Ölümlerin çoğu da bu saatlerde oluyor. Bu saatlerde insanları enkaz altından kurtarmak çok kritik. İlerleyen saatlerde birçok insan hayatını kaybetmiş oluyor. Fakat ilk saatlerde profesyonel ekipler afet bölgesinde olamıyor. Bu noktada artık toplum tabanlı afet yönetimine geçmemiz gerekiyor.”